Theatrum vitae. Marian Kołodziej


[18 marca – 30 czerwca 2013]
 

Wystawa poświęcona Marianowi Kołodziejowi znakomitemu scenografowi teatralnemu (ponad 200 realizacji) i filmowemu (kostiumy do 30 produkcji), twórcy ołtarzy papieskich w Gdańsku (1987) i Sopocie (1999). Autorowi Klisz pamięci. Labiryntów Mariana Kołodzieja, wstrząsającej instalacji poświęconej osobistym przeżyciom z okresu II wojny światowej (Marian Kołodziej, naznaczony numerem 432, był więźniem obozu Auschwitz-Birkenau). Koryfeuszowi Scenografii Polskiej, laureatowi nagrody przyznanej w 1999 r. przez Centrum Scenografii Polskiej. W roku 1995, po ciężkiej chorobie, zaprezentował w Gdańsku (przy współpracy ojców franciszkanów i Muzeum Narodowego w Gdańsku) pierwszą odsłonę Klisz pamięci, które ostatecznie trafiły do Centrum św. Maksymiliana w Harmężach koło Oświęcimia (1998) i są tam prezentowane zgodnie z wolą artysty. Za zasługi dla miasta Kołodziej został w 1997 r. wyróżniony tytułem Honorowego Obywatela Gdańska. Jego prochy znajdują się w Harmężach.

 

 

Marian Kołodziej urodzony 6 grudnia 1921 r. w Raszkowie.Uczył się w Gimnazjum im. Józefa Piłsudskiego w Ostrowie Wielkopolskim, należał do drużyny harcerskiej prowadzonej przez Siwego Sokoła (ks. Lech Ziemski). Od września 1939 r. działał w uczniowskim ruchu oporu, kilkakrotnie próbował przedostać się przez granicę do wojsk polskich na Zachodzie. Aresztowany podczas takiej próby w bursie Pigonia w Krakowie wiosną 1940 r. Przewieziony do obozu Auschwitz 14 czerwca 1940 roku pierwszym transportem tarnowskim. Nadano mu numer 432. Brał udział w ruchu oporu – przerysowywał plany fabryk, aresztowany po wpadce kuriera w Wiedniu, przesłuchiwany przez Gestapo w więzieniu w Opolu, skazany na śmierć. W czerwcu 1944 wrócił do KL Auschwitz na blok 11. Dzięki pomocy kolegi, Tadeusza Szymańskiego, dostał się do jednego z pierwszych transportów wywożących więźniów z Auschwitz podczas likwidacji obozu. 5 maja 1945 r. w obozie w Ebensee wyzwolili go Amerykanie. Wrócił do Polski, aresztowany na granicy trafił do tych samych więzień, w których trzymali go Niemcy. Wypuszczony, dostał się jako wolny słuchacz do Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, studiował malarstwo u prof. Rzepińskiego, scenografię u prof. Karola Frycza. Latem 1950 r. przyjechał nad morze, żeby odpocząć, został w Gdańsku na zawsze, rozpoczął pracę w Teatrze Wybrzeże. W Trójmieście, w teatrach w Polsce i za granicą zrealizował ponad 200 scenografii teatralnych, pracował przy 30 filmach, organizował wystawy, projektował i nadzorował wykonanie ołtarzy dla Jana Pawła II (Gdańsk-Zaspa 1987 i Sopot 1999). W 1989 r. przeszedł na emeryturę. W 1992 r. w Ebensee doznał udaru mózgu, miał sparaliżowaną prawą część ciała. Podczas żmudnej rehabilitacji zaczął rysować Klisze pamięci. W marcu 1995 po raz pierwszy pokazał publicznie rysunki z cyklu Klisze pamięci. Labirynty Mariana Kołodzieja (w prezbiterium kościoła św. Trójcy w Gdańsku). Wystawa udostępniona została w galerii w Essen (1997). W 1997 r. Klisze pamięci trafiły do Centrum św. Maksymiliana Kolbego w Harmężach. W 2005 r. miasta Bolzano i Nova Milaneze wykonały kopie na płótnie niektórych rysunków Kołodzieja, zaprezentowano je we Włoszech. Do Harmęż przyjechała ekipa filmowa z USA pod kierownictwem Jasona i Rona Schmidtów. Premiera filmu Labirynty miała miejsce w 2009 roku. W maju 2009 Kołodziej zawiózł do Harmęż ostatnie rysunki. W sierpniu w Kartuzach koło Gdańska otwarta została wystawa prac Mariana Kołodzieja, aranżacja wg jego projektu. We wrześniu w Gdańsku odbyła się wystawa włoskiej wersji Klisz pamięci, zaaranżowana przez samego twórcę. 13 października 2009 artysta zmarł w Gdańsku, jego prochy znajdują się w Harmężach.

 

 

Marian Kołodziej w latach 70. był gorącym orędownikiem stworzenia w Gdańsku Muzeum Scenografii Polskiej. Wraz z najwybitniejszymi scenografami tamtych lat, Zenobiuszem Strzeleckim, Adamem Kilianem, Zbigniewem Bednarowiczem i Jerzym Moskalem, stworzył wizję wspaniałego, nowoczesnego muzeum. Wśród artystów plastyków scenografowie są najbardziej poszkodowani, ich obrazy znikają, odchodzą w niebyt, gdy spektakl schodzi ze sceny. Muzeum scenografii miało je ocalać. Przy Muzeum Narodowym w Gdańsku w czerwcu 1976 r. powstał Dział Teatralny. Ostatecznie Centrum Scenografii Polskiej powstało w Katowicach dzięki staraniom Jerzego Moskala.

 
Wystawa została zorganizowana przez Muzeum Narodowe w Gdańsku (2011/12), obecnie prezentujemy jej drugą odsłonę, w nowej aranżacji w Centrum Scenografii Polskiej.

 

Spotkania  towarzyszące wystawie:


15 kwietnia / godz. 9.00
Wycieczka do Centrum św. Maksymiliana w Harmężach; zwiedzanie wystawy „Klisze Pamięci. Labirynty Mariana Kołodzieja”

18 marca – 30 czerwca
Wystawa na przedpolu Muzeum Śląskiego „Siedmiu wspaniałych. Laureaci Koryfeuszy Scenografii Polskiej”

 

Cykl spotkań poświęconych Koryfeuszom Scenografii Polskiej

18 marca / godz. 17.30
Promocja albumu o twórczości Jerzego Skarżyńskiego „Mapy wyobraźni”.

 

Odwołane spotkanie
Z przykrością informujemy o odwołaniu spotkania „Koryfeusze Scenografii Polskiej”, które miało się odbyć 5 czerwca w Centrum Scenografii Polskiej w Katowicach. Za utrudnienia przepraszamy.

 

Wernisaż wystawy towarzyszy wydarzeniu „Dotknij teatru 2013”>>>

 

 

Starożytna maksyma mówi, że nie można wejść drugi raz do tej samej rzeki. A jednak stało się tak, dzięki Marcelowi Proustowi, ukochanej naszej lekturze, że jest inaczej, że dopiero ponowne przeżycie – poprzez przypomnienie – pozwala dostrzec prawdziwe oblicze zdarzenia, które nas spotkało, głębsze jego znaczenie i plastyczny wymiar. To, co wraca myślą, wyobrażeniem, przypomnieniem, zdaje się odkrywać inną, nową perspektywę. Smakuje inaczej, odsłania swoje drugie dno. I pozwala – a nawet nakazuje powtórne przeżycie doznań. A więc można raz jeszcze wejść do tej samej rzeki. I tak stało się ze mną w czasie przygotowań do ekspozycji i konferencji Theatrum vitae Kołodzieja. Weszłam po raz drugi realnie dotkliwie i namacalnie w dukt naszego życia. Odsłoniły się dla mnie drugie dna zdarzeń, zrozumiałam znaki, jakie dawało nam życie.

Halina Słojewska

 

Większość prac Kołodzieja była wręcz monumentalna. Jednocześnie mogły spokojnie funkcjonować jako dzieło samo w sobie, choć zawsze odnosiły się w jakiś sposób do dramatu. Pomimo tego, że stanowiły jeden z elementów przedstawienia, były jednocześnie odrębne. W twórczości Mariana Kołodzieja zawsze uderzało mnie to, że tworzył totalnie poza współczesną mu – a przez te lata zmieniającą się – stylistyką, pozostawał zawsze wierny swojej łatwo rozpoznawalnej estetyce. Coś takiego cechuje wyłącznie artystów wybitnych.

Prof. Anna Kuligowska-Korzeniewska

 

Razem z Marianem Kołodziejem odchodzi epoka w historii scenografii, kiedy była ona radością dla oczu. Przychodzi scenografia albo użytkowa, albo będąca kreacją jakiejś rzeczywistości trudnej do określenia. Dawne bogactwo kostiumów, kolorów, życia, światła to piękny okres w naszym teatrze. A Marian Kołodziej jest na pewno tego kierunku artystą wiodącym.

Andrzej Wajda

 

Pytanie „Gdzie jest Bóg” wisi nad obrazami. Ale Boga nie ma tam, dokąd Go nie zaproszono. Na tym polega wielkość człowieka, że może Boga nie zapraszać w swój świat, może Go wypędzić ze swojego świata. Jest to świat Boga przepędzonego, wypędzonego, a z drugiej strony przecież jakoś obecnego – poprzez ojca Kolbe. Byłem parę razy w Oświęcimiu, chodziłem po Brzezince. Ale nigdy nie zobaczyłem tam tego, co zobaczyłem na tej wystawie. Moja reakcja jest taka: prawdziwy Oświęcim jest tutaj. I to właściwie jest wszystko, co mogę powiedzieć: prawdziwy Oświęcim jest na tej wystawie.


Ks. prof. Józef Tischner o wystawie Klisze pamięci. Labirynty Mariana Kołodzieja

 

Centrum Scenografii Polskiej Oddział Muzeum Śląskiego wyraża serdeczne podziękowania dla osób, które przyczyniły się do powstania wystawy. Szczególne podziękowania składamy pani Halinie Słojewskiej i Małgorzacie Abramowicz.


Projekt Theatru vitae. Marian Kołodziej. Teatr życia został przygotowany przez instytucje: Muzeum Narodowe w Gdańsku, Centrum Scenografii Polskiej Oddział Muzeum Śląskiego

Nadzór merytoryczny: Halina Słojewska, Małgorzata Abramowicz
Współpraca merytoryczna ze strony CSP : Jolanta Niedoba
Aranżacja wystawy : Krystian Banik

 

Prace pochodzą ze zbiorów: Muzeum Narodowego w Gdańsku, Muzeum Teatralnego w Warszawie, Centrum Scenografii Polskiej oraz ze zbiorów prywatnych Haliny Słojewskiej.

 

 

Patroni medialni

-----------------------------------

Ankieta

W jaki sposób najczęściej dowiadują się Państwo o wydarzeniach organizowanych w naszej instytucji?