Galeria śląskiej sztuki sakralnej

Po latach nieobecności kolekcja śląskiej sztuki sakralnej w zbiorach Muzeum Śląskiego znalazła stałe miejsce prezentacji. Wpisuje się ona w program ekspozycji stałych poświęconych historii, kulturze i sztuce Śląska. Tworzenie tej kolekcji w głównej mierze zawdzięczamy prof. Tadeuszowi Dobrowolskiemu, pierwszemu dyrektorowi i współorganizatorowi Muzeum Śląskiego, wybitnemu historykowi sztuki, późniejszemu profesorowi Uniwersytetu Jagiellońskiego Krakowie. Współpracując z Kurią Biskupią w Katowicach, miał możliwość penetracji zasobów sztuki kościelnej na terenie Górnego Śląska, w wyniku której stworzył cenny zbiór sztuki średniowiecznej i nowożytnej, głównie w zakresie rzeźby i malarstwa. Pozyskane tą drogą dzieła pozostawały prawnie własnością poszczególnych parafii. Decyzją Kurii Biskupiej były przekazywane od 1938 roku do ów  czesnego Muzeum Śląskiego jedynie w charakterze depozytu. Jednocześnie Muzeum wchodziło w posiadanie dzieł sztuki sakralnej drogą zakupów. Niezależnie jednak od statusu prawnego zbiór ten przed wojną stanowił całość i znajdował się pod troskliwą opieką konserwatorską. Stan zachowania obiektów był bowiem różny, dodatkowo pogarszały go nie zawsze właściwe warunki ich dotychczasowego przechowywania. W praktyce, gdy dany przedmiot przestawał pełnić funkcje kultowe, często trafiał na strychy kościołów i innych zabudowań, gdzie po pewnym czasie pozostawał anonimowy i często zapomniany. Działania wojenne zmieniły los kolekcji. Po zniszczeniu przez hitlerowców w 1941 roku nowo wzniesionego gmachu Muzeum Śląskiego, zbiór sztuki sakralnej uległ rozproszeniu. Po zakończeniu wojny jego ocalała część była przechowywana w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu, które do 1950 roku nosiło nazwę Muzeum Śląskiego. Mimo w sumie nielicznych strat wojennych późniejszy okres okazał się niezbyt łaskawy dla kolekcji sztuki średniowiecznej, głównie z powodu braku za  interesowania tematyką religijną. Dzieła sztuki nie były zatem eksponowane, nie poddawano ich też niezbędnej renowacji, lecz przechowywano w magazynach muzealnych.  

   

Maria z Dzieciątkiem Knurów, ok. 1420

 

W 1980 roku zasadniczy trzon przedwojennej kolekcji sztuki sakralnej został przekazany do zbiorów otwartego wtedy Muzeum Archidiecezjalnego w Katowicach – jako depozyt Kurii Biskupiej w Katowicach. Pozostała część dzieł wróciła w 1996 roku do zbiorów Muzeum Śląskiego. Po latach wojennych zawirowań i podzielenia kolekcji jest ona ponownie prezentowana w całości. Ekspozycja łączy zatem zbiory obu instytucji – Muzeum Śląskiego i Muzeum Archidiecezjalnego w Katowicach, które decyzją abp. Wiktora Skworca, Metropolity Katowickiego, zostały przekazane w 2013 roku w charakterze długoterminowego depozytu. Obecnie scalony przedwojenny zbiór został wzbogacony obiektami, które Muzeum Śląskie pozyskuje na bieżąco. Wszystkie dawne obiekty kultu i jednocześnie dzieła sztuki pochodzą z terenu Górnego Śląska. Zachowują spójny charakter i ilustrują zagadnienia artystyczne wpisujące się w pojęcie śląskiego sacrum. Budują także obraz duchowości Górnego Śląska i dziedzictwa Kościoła katolickiego na tym terenie.

 

Kurator: Henryka Jarema