Galeria sztuki polskiej po 1945

Galeria sztuki polskiej po 1945 roku w nowym gmachu Muzeum Śląskiego w Katowicach prezentuje dzieła stanowiące tylko część bogatej kolekcji, której początki tworzenia związane są z restytucją przedwojennej placówki w 1984 roku. Pozyskanie do zbiorów prac pochodzących z lat poprzedzających było więc trudnym zadaniem – stąd najwcześniejszy okres sztuki powojennej jest stosunkowo skromnie reprezentowany. Najliczniej i najszerzej są udokumentowane lata 80. oraz początek lat 90. ubiegłego stulecia. Zmiany społeczno-polityczne po 1989 roku i towarzysząca im transformacja gospodarcza spowodowały trwające przez następnych kilkanaście lat spowolnienie powiększania kolekcji. Za to w latach 2008–2012 muzeum pozyskało wiele cennych obiektów – zarówno dzieł pochodzących z wczesnych lat powojennych, jak i prac powstałych współcześnie. Wystawa została zaprojektowana z myślą o kontynuacji i uzupełnieniu Galerii sztuki polskiej 1800–1945 (wywodzącej się z kolekcji utworzonej jeszcze w latach 30.) oraz z zamiarem zasygnalizowania istotnych zjawisk w dziejach sztuki po 1945 roku.

Galeria sztuki polskiej po 1945 roku obejmuje malarstwo materii, abstrakcję geometryczną oraz emocjonalną (informel), taszyzm, malarstwo metaforyczne, neoekspresjonizm, neofigurację oraz rzeźbę, fotografię i instalacje multimedialne.

Na ekspozycji zobaczymy dzieła twórców dobrze znanych, ale też tych mniej rozpoznawalnych, a zasługujących na uwagę i zainteresowanie. Nie mogło zabraknąć artystów najwybitniejszych, mających wielki wpływ na kształt sztuki tego okresu (m.in. Andrzej Wróblewski, Tadeusz Kantor, Jerzy Nowosielski, Władysław Hasior, Zdzisław Beksiński, Józef Szajna, Zbigniew Libera, Grupa Łódź Kaliska, Lech Majewski i wielu innych). Wystawa, chociaż ujęta w pewną umowną klamrę czasową, została potraktowana z dużą swobodą chronologiczną, aby zaakcentować pewne style i trendy, które w sztuce powojennej niekoniecznie następowały bezpośrednio po sobie.

Eksponaty

Andrzej Wróblewski (1927-1957), Abstrakcja geometryczna

Zdzisław Beksiński (1929-2005), AY

Eugeniusz Markowski (1912-2007), Dwie postacie R + F

 

Andrzej Wróblewski (1927–1957) Abstrakcja geometryczna szara, 1948 olej, płótno
Andrzej Wróblewski to jeden z najbardziej utalentowanych przedstawicieli młodego powojennego pokolenia. Dwustronny obraz malarza Abstrakcja geometryczna szara w szczególny sposób dokumentuje dwa różne etapy jego drogi twórczej: eksperymenty z tzw. nowoczesnością, czyli stylami i nurtami sztuki Europy Zachodniej, które dotychczas nie były dobrze znane polskim twórcom, oraz sztukę figuratywną o cechach realistycznych, znacznie bliższą jego artystycznemu wyobrażeniu o otaczającym świecie, inspirowaną sztuką meksykańską i malarstwem w stylu włoskiego nowego realizmu.

Zdzisław Beksiński (1929–2005) AY, 1985 olej, płyta pilśniowa
Zdzisław Beksiński tworzył kompozycje wizyjne, mroczne, pełne niepokoju, rodzaj ilustracji sennych koszmarów, obnażających ludzki strach przed unicestwieniem egzystencji, destrukcją i rozkładem ciała. W sferze formalnej skupiał się głównie na postaci ludzkiej, czasami zwierzęcej, oraz fantastycznej architekturze osadzonej w obcej, nieprzyjaznej przestrzeni.

Eugeniusz Markowski (1912–2007) Dwie postacie R + F, 1963–1984 olej, płótno
Tworzył w stylu nowej figuracji pełnej agresywnej, ofensywnej ekspresji. Jego twórczość, porównywaną do art brut i obrazów Jeana Dubuffeta, wypełniają ludzie poddani deformacji do poziomu głębokich, odrażających zniekształceń. Brak indywidualizacji poszczególnych postaci podkreśla jednolity charakter zbiorowości, stale niezdolnej do ewolucji, wbrew dynamice zmian cywilizacyjno-technologicznych. Postacie zwierzęce, niewiele różniące się wyglądem od ludzi, sugerują podobieństwo również na poziomie behawioralnym. W latach 80. XX wieku Markowski został uznany za prekursora polskich „nowych dzikich”.

 

Ryszard Winiarski (1936-2007), Przypadek w grze dla dwóch

Natalia Lach-Lachowicz (ur. 1937), Dialog B

Natalia Lach-Lachowicz (ur. 1937), Dialog A

Zbigniew Libera, Che. Następny kadr z cyklu Pozytywy

 

Ryszard Winiarski (1936–2007) Przypadek w grze dla dwóch, 1984 akryl, deska
Winiarski od początku interesował się głównie naukami ścisłymi, co pozwoliło mu na szybkie zdefiniowanie własnej drogi artystycznej. Program, który konsekwentnie realizował, polegał na plastycznej wizualizacji statystyki i teorii przypadku stosowanej w grach losowych (tj. rzucanie monetą, kostką do gry bądź przypadkowy wybór). W późniejszym okresie twórczości artysta zaczął urozmaicać swoje prace i wzbogacać proces twórczy poprzez zastosowanie nowych elementów: komplikację zasad gry, dodanie trzeciego wymiaru tworzącego iluzoryczną głębię bądź tworzenie głębi rzeczywistej w reliefowej przestrzeni oraz stosowanie dodatkowych kolorów.

Zbigniew Libera (ur. 1959) Che. Następny kadr z cyklu Pozytywy, 2003–2004 papier fotograficzny matowy, autorski wydruk cyfrowy
Na początku XXI wieku Zbigniew Libera zajął się głównie fotografią, będącą we współczesnym świecie jedną z najważniejszych form kształtowania społecznej opinii. Cykl Pozytywy podejmuje próbę analizy oddziaływania fotografii reportażowej na percepcję i pamięć odbiorcy, a w konsekwencji na ocenę relacjonowanych wydarzeń historycznych. Fotografie inscenizowane Libery są pozytywnym odbiciem powszechnie znanych zdjęć dokumentalnych, najczęściej komentujących wojnę, przemoc, zagładę.

Natalia Lach-Lachowicz (ur. 1937) Dialog A, 1991 żeliwo, granit, odlew, Dialog B, 1991 żeliwo, granit, odlew
Natalia Lach-Lachowicz zajmuje się fotografią, filmami wideo, grafiką, malarstwem, rzeźbą, jest autorką performances. Na przełomie lat 80. i 90. w twórczości artystki nastąpił znaczący zwrot: kobiety emanujące młodością i prowokującym erotyzmem zostały zastąpione wizerunkami zdeformowanej twarzy artystki ubranej w pończochę. Cykle Trwoga paniczna i Formy platońskie mają związek z osobistymi, odwołującymi się do choroby doświadczeniami artystki. W kontekście uniwersalnym dotykają problemu przemijania, cielesnego starzenia się, szczególnie dotkliwego dla kobiet narażonych na efekt społecznej transparentności. Rzeźby Dialog A i Dialog B nawiązują w formie przestrzennej do fotograficznych cykli z wizerunkami zdeformowanej twarzy artystki.

Kurator wystawy: Joanna Szeligowska-Farquhar