Jesteś tutaj: Strona główna > Zbiory > Etnologia

Etnologia

Dział Etnologii dokumentuje kulturę ludową, plebejską i mieszczańską Górnego Śląska oraz terenów sąsiednich. Jego zbiory liczą ponad 7 tysięcy obiektów. Zdecydowana większość zabytków pochodzi z okresu od połowy XIX do II połowy XX wieku. Najstarsze eksponaty to XVII wieczny olej na płótnie Matka Boska Różańcowa, srebrne spinki oraz guzy jabłonkowskie datowane na przełom XVII/XVIII wieku, haftowana chusta opolska, formy piernikarskie oraz malowane szafy śląskie pochodzące z XVIII wieku.


Zbiory można podzielić na następujące kolekcje.

Stroje ludowe (ponad 1000 obiektów) z różnych części Górnego Śląska (strój rozbarski, pszczyński, cieszyński, górali śląskich, raciborski, opolski), a także strój wilamowski i huculski. Są wśród nich m. in. unikatowe czepce: raciborski koronkowy z połowy XIX wieku, „piekarski” z lat 20. XX w., misternie haftowany czepiec z Katowic-Bogucic, datowany na pocz. XX w., ozdobne staniki sukien pszczyńskich z przełomu XIX/XX wieku, męska koszula do stroju pszczyńskiego z lat 20.XX w.


 

Torebka wieczorowa, lata międzywojenne

Kobiecy przybornik toaletowy, srebrny, pocz. XX w.

Chusta sztofka do stroju pszczyńskiego, zdobiona ręcznym haftem, Łąka ok. 1900 r.


Jubilerskie wyroby cieszyńskie (ponad 400 obiektów) – ozdoby stroju cieszyńskiego, jabłonkowskiego i górali śląskich pochodzące z okresu od przełomu XVII/XVIII wieku do lat 30. XX w.: spinki, broszki, zapinki, hoczki, napierśniki orpanty, pasy do sukni cieszyńskiej, klamry do kobiecego spencera, guzy i guziki oraz jabłonkowski diadem, zwany gładzeniem. Wykonane są najczęściej ze srebra, techniką odlewu, filigranu i wytłaczania m. in. w znanych cieszyńskich warsztatach Eugeniusza i Fryderyka Haasa, Antoniego Wybrańca czy Augustyna Kopieczka.


Kostiumy, maski i rekwizyty obrzędowe – m. in. kompletny zestaw kostiumów i masek żywieckich Dziadów i Szlachciców, Mikołajów z Łąki koło Pszczyny i z Istebnej w Beskidzie Śląskim oraz Niedźwiedników z okolic Gliwic.

 
Wyroby rękodzieła huculskiego – ceramika, wyroby snycerskie, kilimy, narzuty i haftowane obrusy, które trafiły na Śląsk po 1945 roku wraz z przesiedleńcami ze wschodu.

Wianek ślubny ozdobnie oprawiony za szkłem, Siemianowice Śląskie 1922 r.

Czepiec do stroju raciborskiego, Sudół koło Raciborza, poł. XIX w.

Zapinki hoczki do kobiecego stroju śląskiego cieszyńskiego, Cieszyn XIX – pocz. XX w.

Przyrząd metalowy do przeciągania tasiemek becika niemowlęcego, Lwów ok. 1880 r.


Meble i sprzęty gospodarstwa domowego
pochodzące z okresu od pocz. XIX w. do lat 70. XX w. – m. in. meble pokojowe (szafy, komody, bieliźniarki) oraz kuchenne, ławy, szafki na żywność, lodówki, pralki, maselnice, kołyski, wózki dziecięce, zegary. Na szczególną uwagę zasługują XIX-wieczna szafka na żywność z wywietrznikami z okolic Raciborza, ława z przerzucanym oparciem, pełniąca również funkcję ławy do spania dla starszego dziecka, pochodząca z przełomu XIX i XX w. z Łąki koło Pszczyny, XIX wieczny zegar tzw. ślązak oraz wielkie naczynie zasobowe na zboże z połowy XIX w., ręcznie dłubane w pniu jaworowym, pochodzące ze wsi Suszec k. Pszczyny.

 
Narzędzia i przedmioty gospodarstwa domowego -
wśród nich najcenniejsze obiekty to pług drewniany z I połowy XIX w. z Łąki k. Pszczyny, XIX- wieczna stępa do maku z okolic Raciborza i stępka do soli z Opolszczyzny, XIX- wieczna misa gliniana do wspólnego spożywania posiłków, pochodząca z Istebnej, srebrny kabaret na ocet i oliwę z lat. 20. XX w.


Przedmioty zdobnictwa wnętrz
oraz różnego rodzaju pamiątki. Wśród licznych makatek kuchennych zdobionych ręcznym haftem, haftowanych ząbków do ozdoby półek kredensu, kap na łóżka, obrusów i serwetek na uwagę zasługuje kapa woalowa na podwójne łóżko, zdobiona ręcznie wykonaną siatką i haftem oraz batystowa kapka do chrztu, pochodzące z 1929 roku z Pszczyny. Wśród pamiątek wyróżniają się mirtowe wianki ślubne ozdobnie oprawione za szkłem oraz wianki jubileuszowe na srebrne wesele, w tym XIX-wieczny wieniec ze srebra umieszczony pod szklaną kopułą.


Przedmioty ilustrujące kulturę miejską
kobiecą i męską toaletę, robótki ręczne, ubiór, akcesoria balowe. Należą do nich m. in. karnety balowe z pocz. XX w i z lat międzywojennych, srebrne przyborniki toaletowe i krawieckie z pocz. XX w, XIX wieczne szylkretowe spinki do włosów oraz przyrząd do przeciągania tasiemek becika, pochodzący z przełomu XIX/XX w.

Krzyż drewniany z drewnianą figurą Chrystusa rzeźbiony w motywy winorośli, Suszec koło Pszczyny, XIX w.

Matka Boska Anielska, rzeźba Jędrzeja Wawro, lata międzywojenne


Dewocjonalia -
obrazy na płótnie, oleodruki, figury, obrazki dewocyjne. Do najcenniejszych należą obrazy z 2. poł. XIX w.: huculski na szkle z ok. Kołomyi, przedstawiający św. Barbarę, obraz olejny na blasze ocynkowanej „Chrystus Mąż Boleściwy” oraz oleodruk „Stopnie życia kobiety”. Ponadto wyróżniają się XIX wieczne oleje na płótnie: „Matka Boska Saletyńska”, „Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny” oraz „Matka Boska Szkaplerzna”; oleodruki intencyjne z przełomu XIX/XX w. w stylowych ramach i wiele innych XIX – wiecznych litografii barwnych. Bardzo ciekawy zbiór tworzą obrazki dewocyjne z okresu od XVIII – XX w., wykonane różnymi technikami, jak litografia, staloryt czy druk barwny. Na szczególną uwagę zasługuje również rzeźba w drewnie z lat międzywojennych „Matka Boska Anielska” wykonana przez Jędrzeja Wowrę oraz XIX-wieczny krzyż drewniany z drewnianą figurą Chrystusa, rzeźbiony w motywy winorośli i winnych gron, z Suszca k. Pszczyny.

Wózek dla lalek z fabryki w Poraju koło Częstochowy, l. 40.XX w.

Rzeźba w drewnie – zwierzę fantastyczne, wyk. Antoni Toborowicz, Wola Libertowska 1997 r.

Maska Diabła z grupy żywieckich przebierańców noworocznych Dziady, wyk. Józef Kupczak, Żabnica 1984

Ceramika huculska, lata międzywojenne


Zabawki,
a wśród nich piętrowy domek dla lalek, pochodzący z Chorzowa z pocz. XX w. ołowiane żołnierzyki z tego samego okresu oraz wózki dla lalek z lat międzywojennych.


Sztuka ludowa tworzą ją m. in. obrazy malowane na szkle współczesnych artystów beskidzkich i podhalańskich oraz rzeźba w drewnie i kamieniu. Bogata jest zwłaszcza dokumentacja twórczości rzeźbiarza Antoniego Toborowicza z Woli Libertowskiej i malarki na szkle Rozalii Szypułkowej z Czechowic-Dziedzic.


Kolekcja etnograficzna Mieczysława Gładysza (1903 – 1984), profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego, a przed wojną kolektora Muzeum Śląskiego. W kolekcji tej znajdują się m. in. XIX wieczne czerpaki do żętycy z Beskidu Śląskiego, drewniana rzeźba Chrystusa Frasobliwego z XIX w., XVIII i XIX wieczne formy piernikarskie, wzorniki haftów oraz haftowane chusty z XVIII i XIX w. – pszczyńskie, opolskie; jabłonkowskie, srebrne ozdoby stroju cieszyńskiego i jabłonkowskiego, a nawet obrączki nowożeńców z drutu owiniętego zieloną wstążeczką z XIX w.


Poza wymienionymi kolekcjami w zbiorach Działu Etnologii znajduje się wiele innych przedmiotów ilustrujących życie społeczne, duchowe i materialne mieszkańców Górnego Śląska oraz terenów sąsiednich.

Kierownik Działu Etnologii:  Krystyna Pieronkiewicz-Pieczko

Garniec śmietannik gliniany, Wisła pocz. XX w.

Warsztat tkacki, Śląsk Cieszyński, I poł. XX w.

Stępa do maku, drewniana, Sudół koło Raciborza, XIX w.
-----------------------------------

Ankieta

W jaki sposób najczęściej dowiadują się Państwo o wydarzeniach organizowanych w naszej instytucji?