Kup bilet

Polegli w powstaniach śląskich // Tamten rok, dwudziesty pierwszy…

Powstania śląskie wydają się tematem zgłębionym przez historyków tak dokładnie, że na większość pytań można podać konkretną odpowiedź. Czasami rzeczywiście tak jest, często jednak wyczerpujących odpowiedzi brak. Tak jest na przykład w przypadku liczby ofiar III powstania śląskiego. Charakter walk, prowadzonych nie przez regularne wojsko, lecz grupy paramilitarne, a także brak jednolitej i ścisłej ewidencji walczących spowodowały, że do tej pory nie jest znana dokładna liczba poległych powstańców. Szacunkowe dane dotyczące ofiar podawano już w drugiej połowie lat 20., były jednak znacząco rozbieżne i wahały się od ok. 770 poległych i ok. 615 rannych aż po 6000 zabitych i 8000 rannych. Według niemieckich ustaleń z lat 30. XX w. straty Niemiec wyniosły ok. 500 poległych żołnierzy i 300 cywilów, łącznie 800 ofiar śmiertelnych, inne ustalenia podają ok. 500 poległych i 1500 rannych.

Beżowa karta, na niej napisany odręcznie czarny tekst, pokwitowanie wpłaty za pogrzeb poległych powstańców

Pokwitowanie wpłaty 950 marek za pogrzeb poległych powstańców: Stokłosy, Dygi, Galiczka i Brzeziny, wystawione przez ks. Mańdę (wikarego) w Świętochłowicach, 11.05.1921

Trudności z podaniem dokładnej liczby wynikają z charakteru źródeł, które są nierzadko tylko cząstkowe. Źródła te są rozproszone (np. księgi parafialne i księgi urzędów stanu cywilnego). Już w międzywojniu próbowano stworzyć całościowe zestawienie. W 1936 r., na 15. rocznicę III powstania, powstała rękopiśmienna Księga poległych w powstaniach śląskich 1919–1920–1921, która była prezentowana na wystawie okolicznościowej, po niej trafiła do Muzeum Śląskiego. Cudem przetrwała II wojnę światową i dziś znajduje się w Archiwum Państwowym w Katowicach. Księga zawiera 1773 nazwiska z okresu od lutego 1919 (na długo przed I powstaniem) po luty 1923 r., wymienia więc ofiary konfliktu polsko-niemieckiego na Górnym Śląsku również z lat przed powstaniami i po. Nie jest to więc liczba pewna, lecz szacunkowa, tym bardziej, że w Księdze są pomyłki (np. niektóre osoby się powtarzają). Nie ma też w zasadzie informacji o poległych ochotnikach spoza Śląska.

Kolejne zestawienie powstało w latach 1969–1970 w związku z 50. rocznicą powstań i plebiscytu dla katowickiego oddziału Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Zgodnie z zebranymi informacjami w samym III powstaniu zginęło 1721 osób po stronie polskiej. Jednak i w tym przypadku są to dane niepełne. Historycy podają więc najczęściej liczbę szacunkową, ok. 2000 poległych powstańców.

Jan Sasor

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn