Kup bilet

Michał Grażyński // Tamten rok, dwudziesty pierwszy…

Dzieje dwudziestolecia międzywojennego na Górnym Śląsku są silnie związane z konfliktem między Wojciechem Korfantym a Michałem Grażyńskim.

Grażyński był wojewodą śląskim od 1926 roku, ale nie wywodził się z Górnego Śląska. Urodził się w maju 1890 roku w Gdowie w powiecie wielickim, był więc z pochodzenia Małopolaninem. Nadano mu imiona Michał Tadeusz. Jego ojciec, również Michał, był nauczycielem w czteroklasowej szkole ludowej, którą kierował. Nie nazywał się Grażyński, tylko Kurzydło. Gdy mały Michał miał trzy lata, zmarła jego matka. Ojciec poślubił po pewnym czasie Antoninę Broniowską, której jednak nie podobało się nazwisko Kurzydło. Nalegała na jego zmianę. Rodzina zdecydowała się przybrać nazwisko Grażyńscy na cześć bohaterki poematu Adama Mickiewicza.

kolorowy obraz, portret Michała Grażyńskiego, mężczyzna siedzi w fotelu, ma siwe włosy i wąsy, jest ubrany w szary garnitur, białą koszulę i czerwony krawat

Michał Grażyński (Kurzydło), autor H. Dzięcioł, 1989

Michał Grażyński po ukończeniu szkoły średniej podjął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, gdzie w 1913 roku uzyskał doktorat z historii na podstawie dysertacji o systemie pieniężnym w czasach Jagiellonów. Po studiach przeniósł się do Stanisławowa (dzisiaj ukraiński Iwanofrankowsk), gdzie został nauczycielem w tamtejszym gimnazjum, uczył języka polskiego i geografii. Karierę zawodową przerwał wybuch I wojny światowej. Grażyński jako oficer rezerwy armii austro-węgierskiej został skierowany na front wschodni, gdzie w 1915 roku został ciężko ranny. Skierowano go do służby na tyłach w Krakowie.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości wstąpił do polskiej armii. Przydzielono go do Oddziału II Sztabu Generalnego. Była to jednostka zajmująca się działaniami wywiadowczymi i kontrwywiadowczymi. Tak trafił na Spisz i Orawę, gdzie trwały przygotowania do plebiscytu w sprawie spornych terenów między Polską a Czechosłowacją. Ostatecznie z plebiscytu zrezygnowano, a Michał Grażyński dostał rozkaz udania się na Górny Śląsk.

Brał udział w II powstaniu śląskim. W Centrali Wychowania Fizycznego był szefem referatu organizacyjnego. Gdy CWF zmieniono pod koniec 1920 roku w Dowództwo Obrony Plebiscytu, Grażyński został zastępcą szefa sztabu. Przyjął pseudonim „Borelowski”. Był jednym ze zwolenników bezkompromisowej walki z Niemcami aż do pełnego militarnego zwycięstwa. Postulował wybuch powstania tuż po plebiscycie. W trakcie III powstania był szefem sztabu Grupy „Wschód”.

Grażyński i inni oficerowie Grupy mieli odmienną wizję powstania niż Korfanty, który uważał działania zbrojne za demonstrację mającą na celu zmuszenie Niemców do ustępstw. 3 czerwca 1921 roku w Grupie „Wschód” doszło do buntu, w którym brał udział Grażyński. Oficerowie obwołali swojego dowódcę, Karola Grzesika, przywódcą powstania. Bunt został jednak szybko stłumiony, a nieposłuszni oficerowie aresztowani. Uniknęli co prawda kary, ale nienawiść między Grażyńskim i Korfantym pozostała.

Po powstaniu Michał Grażyński ponownie poświęcił się studiom na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie uzyskał drugi tytuł doktorski, tym razem z prawa. Po przewrocie majowym w 1926 roku został mianowany wojewodą śląskim. Jako reprezentant sanacyjnej władzy ograniczał śląską autonomię i starał się zaprowadzić rządy centralistyczne, współpracujące ściśle z Warszawą. Był wrogo nastawiony do wpływów niemieckich w gospodarce i kulturze, usiłował rozszerzać wpływy polskie, by jak najmocniej związać Górny Śląsk z resztą ziem polskich.

Wspierał polskie instytucje kultury, w tym Muzeum Śląskie – był inicjatorem budowy siedziby Muzeum. Popierał działalność Polskiego Radia, Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku, rozbudowę Katowic.

Grażyński bezlitośnie zwalczał przeciwników politycznych, w szczególności Wojciecha Korfantego, którego szczerze nienawidził, przez co były dyktator III powstania śląskiego był zagrożony aresztowaniem, więziony i przejściowo ukrywał się za granicą.

Na początku II wojny, po ewakuacji ze Śląska, 5 września 1939 roku Michał Grażyński został mianowany ministrem propagandy. 17 września 1939 roku, po napadzie Związku Radzieckiego na Polskę, wyjechał z władzami do Francji. Po klęsce tego kraju przebywał w Wielkiej Brytanii, gdzie jako przeciwnik rządu był izolowany. Po II wojnie światowej pozostał za granicą, zmarł w 1965 roku w Londynie.

Jan Sasor

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn