Kup bilet

Duża konserwacja małej rzeczy. O tym, jak grafika Rembrandta zyskała drugie życie

Czy wiecie, co się dzieje z obiektami muzealnymi, zanim trafią na ekspozycję? Otóż wszystkie trafiają w troskliwe ręce konserwatora dzieł sztuki. Konserwator ocenia ich stan zachowania i decyduje o tym, czy obiekt można umieścić w galerii, czy jednak musimy najpierw odpowiednio o niego zadbać.

O tym jak grafika Rembrandta zyskała drugie życie 7

Widoczny sposób montażu grafiki, zdjęcie przed konserwacją

Czasem najmniejsze i zupełnie niepozorne obiekty wymagają przeprowadzenia licznych zabiegów konserwatorskich, które znacznie poprawiają ich kondycję.

Z okazji 350. rocznicy śmierci Rembrandta van Rijna w ubiegłym roku w Muzeum Śląskim odbyła się prezentacja dwóch grafik tego znakomitego artysty, które posiadamy w naszych zbiorach. Jedną z nich była pochodząca z połowy XVII wieku akwaforta przedstawiająca scenę Ucieczki do Egiptu. Ta niewielka grafika o wymiarach 9,5 na 14,5 cm jest jedną z najcenniejszych w kolekcji grafiki dawnej naszego muzeum. Przy okazji prezentacji szerszej publiczności po raz pierwszy od momentu zakupu została ona poddana pełnej konserwacji.

Grafika była wcześniej oprawiona w kartonową ramkę zwaną passe-partout, która zakrywała krawędzie papierowego podłoża oraz częściowo przysłaniała samą odbitkę. Po jej demontażu ujawnił się sposób montażu grafiki – przy użyciu białych kartoników przyklejonych do oprawy za pomocą znienawidzonej przez konserwatorów dwustronnej taśmy klejącej.

O tym jak grafika Rembrandta zyskała drugie życie 2

Strona recto, widoczne zabrudzenia, zaplamienia, ubytki papierowego podłoża oraz wcześniejsze naprawy

Na szczęście okazało się, że taśmy nie dotykały samego obiektu, co umożliwiło jego bezpieczne zdemontowanie. Niestety, często w praktyce konserwatorskiej mamy do czynienia ze zniszczeniami obiektów, zwłaszcza papierowych, spowodowanych przez taśmy klejące, których likwidacja jest bardzo czasochłonna i wymaga dużej wprawy.

Po demontażu grafiki potwierdziły się nasze obawy, że papier, na którym wykonano odbitkę, jest w bardzo złym stanie. W wyniku upływu lat stał się bardzo kruchy i łamliwy. W dodatku był bardzo cienki i przy jego obserwacji na specjalnym podświetlanym stole można było dostrzec liczne perforacje i prześwity na całej powierzchni.

Przy każdej próbie oczyszczenia odbitki z użyciem specjalistycznych gumek i gąbek konserwatorskich mogło dojść do nieodwracalnego uszkodzenia jej powierzchni. W końcu udało się bezpiecznie ją oczyścić i można było przystąpić do dalszych zabiegów konserwatorskich.

O tym jak grafika Rembrandta zyskała drugie życie 3

Usuwanie zanieczyszczeń oraz zaplamień przy użyciu żelu konserwatorskiego

Jednym ze sposobów usunięcia szkodliwych substancji i zanieczyszczeń znajdujących się w strukturze papieru jest jego kąpiel w wodzie. Jest to jeden z podstawowych zabiegów wykonywanych przez konserwatorów, jednak nie zawsze możliwy do przeprowadzenia ze względu na stan zachowania obiektu. W przypadku mocno zdegradowanej grafiki Rembrandta zdecydowano się na inną metodę oczyszczania „na mokro”, która nie była tak ryzykowna.

Przygotowano specjalny żel konserwatorski, który pozostawiono do stężenia w formie. Po wystygnięciu taki żel wygląda jak galaretka.

Okład z żelu, na którym umieszczono konserwowany obiekt, „wyciągnął” zanieczyszczenia ze struktury papieru, które działały na niego niszcząco.

O tym jak grafika Rembrandta zyskała drugie życie 4

Widoczne zanieczyszczenia usunięte z papieru przy użyciu żelu konserwatorskiego

Kolejnym istotnym elementem konserwacji grafiki była naprawa przedarć i uzupełnienie ubytków w papierowym podłożu, które w przyszłości mogłyby się pogłębić. Takie naprawy papieru wykonuje się przy użyciu gotowych mas papierowych wykonanych z dobrej jakości bawełny i lnu. Masy te są fabrycznie zabarwione na różne kolory i poprzez ich łączenie uzyskujemy barwę zbliżoną do tej, którą ma konserwowany przez nas papier. Sam proces uzupełniania jest bardzo żmudny, pojedyncze włókno takiej masy „wtapiamy” w miejscu ubytku, nanosząc je za pomocą igły.

Po wykonaniu uzupełnień i reszty zabiegów konserwatorskich gotowy obiekt pozostawia się do wyschnięcia pod obciążeniem, aby nie doszło na przykład do jego pofalowania.

O tym jak grafika Rembrandta zyskała drugie życie

Wklejanie bibułek japońskich w miejscu ubytków i przedarć oraz pasków montażowych

Ostatnim etapem konserwacji jest odpowiednie zabezpieczenie i oprawienie obiektu przed jego ekspozycją.

O tym jak grafika Rembrandta zyskała drugie życie 5

Grafika oprawiona w passe-partout, wykonanego ze specjalnego kartonu bezkwasowego

Do tego celu wykorzystujemy najwyższej jakości materiały, które przy bezpośrednim kontakcie z muzealiami nie stanowią dla nich dodatkowego zagrożenia. Właśnie z takich tektur wykonujemy nowe passe-partout.

Oprawiony obiekt został zaramowany pod specjalnym szkłem, które stanowi znakomite zabezpieczenie i w prawie stu procentach eliminuje szkodliwe dla papieru promieniowanie UV. Tak przygotowany obiekt może wreszcie trafić na ekspozycję i cieszyć oko publiczności.

 

 

Grafika przed i po konserwacji:

 

O tym jak grafika Rembrandta zyskała drugie życie 7  O tym jak grafika Rembrandta zyskała drugie życie 8

 

Opracowanie: Małgorzata Momot

 

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn