Kup bilet

Sztuka w przybliżeniu // Stefan Krygier „Wielokrotność”

Dominuje forma łuku. Są półkoliste, segmentowe, w kształcie stożków, wąskie jak smukłe kolumny, rozciągnięte na podobieństwo płaskich pagórków. Różnej wielkości, pokrywają w rytmicznych układach niemal całą powierzchnię obrazu, wysuwając się lekko do przodu bądź migocząc gdzieś w oddali. Przestrzeń pomiędzy nimi wypełniają mgliste figury geometryczne, obłe kwadraty i prostokąty. Wielość i zwielokrotnienie elementów rozprasza percepcję wzroku szukającego punktu oparcia, jakiegoś centralnego miejsca. Być może jest nim czerwień dwóch płaskich łuków wyraźnie dominująca w otoczeniu brązów i szarości. Po chwili poszukiwań i skupienia powraca nieodparta chęć ogarnięcia i wniknięcia w całość tej ruchliwej i głębokiej przestrzennej iluzji.

Kompozycja Stefana Krygiera Wielokrotność z 1965 roku powstała niedługo przed podróżą artysty do Egiptu, kiedy to zafascynowany kulturą starożytną artysta mógł wreszcie skonfrontować nabytą wiedzę i wyobrażenia z konkretną rzeczywistością. Relacje pomiędzy sztuką dawną a nowoczesnością, poszukiwania języka współczesnej sztuki dla transpozycji dzieł mistrzów minionych epok od początku stanowiły dla niego intrygujące wyzwanie i kierunek nowatorskich poszukiwań. Szczególnie zafascynowany starożytnym Egiptem, zachwycał się matematyczną konstrukcją architektury oraz mistrzowską precyzją wykonania reliefów i ceramiki. Wyjątkowe miejsce w jego twórczości zajął łuk – element wręcz archetypiczny w  historii architektury na całym świecie. W pracach Krygiera, przybierając różne kształty i wymiary, łuk stał się motywem konstruującym przestrzenne kompozycje i równocześnie obrazującym wzajemne relacje form i figur. Artysta mawiał, iż jego sztuka jest ciągłym poszukiwaniem problemów i wybieraniem odpowiedniej formy do jej wyrażenia. Poszczególne etapy jego twórczości nie tylko stanowią zapis tych poszukiwań, lecz są również rodzajem syntezy etapów poprzednich i wynikiem ewolucji rozwiązań formalnych wcześniej stosowanych.

Stefan Krygier uznany został za jednego z najwybitniejszych twórców powojennej awangardy. Ukończył PWSSP w Łodzi. Był uczniem wybitnego artysty i pedagoga Władysława Strzemińskiego, jego współpracownikiem i przyjacielem. Pomagał swojemu mistrzowi w dokończeniu słynnej Teorii widzenia, wraz z nim opublikował artykuł Widzenie gotyku i współtworzył mozaikę w kawiarni Egzotyczna w Łodzi. Wspierał artystę w trudnych chwilach relegowania z uczelni i zmagania się z dramatyczną sytuacją życiową. Od początku był pod ogromnym wrażeniem Strzemińskiego, jego talentu, wyobraźni i wiedzy. Już w czasie studiów tworzył prace będące wizualizacją problemów związanych ze świadomością widzenia opisywanych w skryptach Strzemińskiego, obejmujących percepcję koloru lokalnego, koloru widzianego wnętrzem oka oraz tworzonych powidoków. Jego twórczość kształtowała się pod wpływem konstruktywizmu, unizmu, kubizmu, a w późniejszym okresie również sztuki konceptualnej. W połowie lat 50. XX wieku, za namową przyjaciela ze studiów, późniejszego scenografa Konrada Swinarskiego, Krygier zaangażował się w działalność grupy St-53 założonej przez artystów z Katowic (ówczesnego Stalinogrodu). Grupa młodych twórców, niegodząca się z konserwatyzmem i socrealistyczną ideologią propagowaną przez uczelnie artystyczne, założyła stowarzyszenie studyjne mające na celu analizę oraz praktyczne zastosowanie Teorii widzenia Władysława Strzemińskiego. Wbrew powszechnie powtarzanym opiniom Krygier nie był współzałożycielem grupy (byli nimi: Konrad Swinarski, Urszula Broll i Klaudiusz Jędrusik). Jego aktywność w ramach St-53 miała miejsce w późniejszym okresie, kiedy to zaprzestano już studyjnych praktyk, skupiając się na indywidualnym rozwoju każdego z członków oraz na organizowaniu grupowych wystaw. Niewątpliwie jednak obecność łódzkiego artysty i jego kolegi, znanego i cenionego w środowisku łódzkiej awangardy artysty Lecha Kunki, wniosła nową jakość w aktywność grupy oraz podziałała ożywczo i inspirująco na pozostałych jej członków.

Dla dalszego artystycznego rozwoju Stefana Krygiera duże znaczenie miało ukończenie w 1963 roku studiów architektonicznych na Politechnice Warszawskiej. Jego świadomość twórcza ukształtowana analizą Teorii widzenia nabrała nowej perspektywy przestrzenno-urbanistycznej, a problemy formalne artysta rozwiązywał za pomocą ścisłych reguł konstrukcyjnych zarówno w obrazach i reliefach, jak i późniejszych trójwymiarowych obiektach. W większości prac wyraźnie można dostrzec myślenie kategoriami geometrii, która jednak nie zdołała całkowicie zawłaszczyć jego wyobraźni i zdominować potencjału twórczego.

Powstałe w latach 60. i 70. XX wieku cykle prac KolineacjeKonflikty, w których dominował rytm abstrakcyjnych elementów geometrycznych, były stopniowo różnicowane i wzbogacane formami przypominającymi zastygłą lawę. Po nich pojawiła się nowa seria prac tzw. symultanicznych, w których artysta – poza niezwykle dla niego ważną świadomością wzrokową – postanowił wprowadzić element wyobraźni, lecz nie tej postrzeganej jako źródło podświadomych przedstawień. Zabieg widzenia wyobraźnią bazował na umieszczeniu jej w głębi iluzorycznej obrazu. Polegało to na ujęciu obiektu widzianego z dwóch różnych punktów: z przestrzeni przed obrazem i z tej znajdującej się jakby po drugiej stronie płótna, a następnie umieszczeniu efektu obu tych „spojrzeń” na tej samej płaskiej płaszczyźnie.

Pod koniec życia artysta powrócił do młodzieńczych fascynacji sztuką dawną. Ponownie inspirował się sztuką starożytnego Egiptu i europejskim malarstwem epoki renesansu poprzez tworzenie iluzyjnych przestrzeni i stylizację umieszczanych w nich postaci.

Obraz Wielokrotność był po raz pierwszy eksponowany na wystawie Plastyka Stefana Krygiera w październiku 1965 roku w BWA w Łodzi. Do roku 2000 stanowił własność Krystyny Krygier, żony artysty. W roku 2019 Muzeum Śląskie zakupiło obraz do zbiorów, wzbogacając tym samym kolekcje sztuki współczesnej o niezwykle cenny nabytek.

Joanna Szeligowska-Farquhar


 Perls by MusicParadise
Link: https://filmmusic.io/song/5066-perls
License: http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn