Kup bilet

Sztuka

#
  • Wyszukaj dzieło w kolekcji

DZIAŁ SZTUKI pod względem specyfiki zbiorów jest jednym z bardziej rozbudowanych działów. Gromadzi muzealia w obszarze różnych dyscyplin sztuki w ogólnopolskim zakresie. Zbiór muzealiów liczy obecnie 20 200 obiektów i tworzy następujące kolekcje:

  • malarstwo polskie i obce do 1945
  • malarstwo polskie i obce po 1945 roku
  • malarstwo ikonowe
  • grafika i rysunek polski 1800–1945 oraz grafika obca dawna
  • grafika i rysunek polski i obcy współczesny (po 1945 roku)
  • plakat polski
  • rzemiosło artystyczne – design
  • fotografia artystyczna
  • rzeźba polska i obca dawna i współczesna

Malarstwo polskie i obce do 1945 roku

Dzieje kolekcji sięgają przedwojennych początków Muzeum Śląskiego w Katowicach, którego pierwszy dyrektor – doktor Tadeusz Dobrowolski, historyk sztuki – ustanowił ją zagadnieniem wiodącym w programie instytucji o ambicjach regionalnych i ogólnopolskich. Druga wojna światowa mocno uszczupliła zbiór prawie 300 obrazów malowanych olejno oraz w technikach akwarelowej, temperowej i pastelowej przez pierwszoplanowych i mniej znanych artystów kilku epok. Po restytucji muzeum w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku obiekty, które nie zaginęły, ponownie stały się jego własnością. Sukcesywnie poszerzana dzięki nowym nabytkom i darom, kolekcja licząca raz jeszcze prawie 300 dzieł zapewnia sobie rangę jednej z najcenniejszych w skali co najmniej ogólnokrajowej.

Trzon kolekcji tworzą obrazy zakupione głównie w latach trzydziestych XX wieku po wystawach powszechnych i artystycznych oraz w krakowskich, warszawskich i paryskich galeriach i antykwariatach, a także od osób prywatnych. Reprezentują one większość tendencji estetycznych – od romantyzmu i biedermeieru począwszy, przez akademizm, realizm, impresjonizm, symbolizm i secesję, na koloryzmie, art déco i ekspresjonizmie międzywojennym skończywszy, a zarazem wiele rodzimych i zagranicznych środowisk twórczych.

Zbiór zasilają ważne kompozycje takich osobowości jak: Jan Nepomucen Głowacki, Artur Grottger, Franciszek Kostrzewski, Wojciech Korneli Stattler; Józef Brandt, Alfons Dunin-Borkowski, Wojciech Kossak; Teodor Axentowicz, Gustaw Gwozdecki, Wlastimil Hofmann, Konrad Krzyżanowski, Jan Rubczak, Ferdynand Ruszczyc, Jan Stanisławski, Władysław Ślewiński, Leon Wyczółkowski, Stanisław Wyspiański; Wacław Borowski, Jan Cybis, Aleksander Jędrzejewski, Roman Kramsztyk, Czesław Rzepiński, Tadeusz Pruszkowski, Ludomir Slendziński, Zofia Stryjeńska, Stanisław Ignacy Witkiewicz i Jan Zamoyski; ponadto przedstawiciele tak zwanej École de Paris – Mojżesz Kisling, Henryk Hayden, Tadeusz Makowski, Mela Muter, Szymon Mondzain i Jan Wacław Zawadowski. Z oczywistych względów istotne w tej kolekcji są oryginalne pejzaże przemysłowe Rafała Malczewskiego i Eugeniusza Arcta. Z kolei do dzieł najwybitniejszych zaliczają się Błękitny chłopiec Piotra Michałowskiego, Portret Zofii Dzieduszyckiej Henryka Rodakowskiego, Sulamitka Maurycego Gottlieba, Portret Józefa Ciechońskiego Jana Matejki, Powrót z balu Józefa Chełmońskiego, Żydówka z cytrynami (Pomarańczarka) Aleksandra Gierymskiego, Lato Józefa Pankiewicza, W ogrodzie Władysława Podkowińskiego, Portret żony (W laurowej sali) Józefa Mehoffera, Cyrk I Witolda Wojtkiewicza i Pożegnanie z pracownią Jacka Malczewskiego.

Kolekcja malarstwa powstałego po 1945 r.

Kolekcja liczy obecnie około 700 obiektów. Głównym założeniem tworzących kolekcję było rejestrowanie aktualnych trendów i kierunków w sztuce, pozyskiwanie cennych dzieł twórców będących przedstawicielami znaczących grup malarskich oraz indywidualnych autorów interesujących zjawisk. Muzeum zgromadziło prace artystów wywodzących się ze znanych i cenionych szkół artystycznych: krakowskiej, warszawskiej, wrocławskiej oraz twórców działających na terenie Śląska. W latach 2009–2012 kolekcja malarstwa współczesnego znacznie wzbogaciła się o nowe cenne nabytki, m.in.: taszystowską kompozycję autorstwa Tadeusz Kantora, dzieła Jana Lebensteina, Stanisława Drożdża, Zbigniewa Libery oraz prace artystów z grup Twożywo, The Krasnals i Łódź Kaliska. Szczególnie cennym nabytkiem są instalacje multimedialne Lecha Majewskiego, wybitnego artysty interdyscyplinarnego o światowej sławie.

Malarstwo ikonowe

Poszerzanie specyfiki zbiorów muzealnych o malarstwo ikonowe rozpoczęliśmy od 1999 r. Ikony z naszej kolekcji pochodzą z udaremnionego nielegalnego wywozu dzieł sztuki za granicę w celach handlowych. Decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków odzyskiwane ikony, pochodzące z przepadku mienia na rzecz Skarbu Państwa, kierowane są do zbiorów naszego muzeum. Niezależnie od czasu powstania i stanu zachowania odzyskane ikony jako dobro kultury narodowej wyróżniają się często wysokimi wartościami historycznymi, artystycznymi, socjologicznymi, także etnograficznymi. Zbiór ponad 200 ikon w większości obejmuje obrazy powstałe na terenie Rosji. Są to ikony głównie z XIX i początku XX w., z nielicznymi przykładami ikon osiemnastowiecznych. Określa się je terminem „ikony późne”. Pochodzą z różnych warsztatów i pracowni Rosji. Cenną zaletą tej kolekcji jest różnorodność tematyczna i ikonograficzna poszczególnych przedstawień. Można wydzielić wśród nich ikony chrystologiczne, maryjne, świąteczne, kalendarzowe, z przedstawieniami świętych, krzyże i ikony podróżne oraz inne.

Grafika i rysunek polski 1800–1945 oraz grafika obca dawna

Muzeum Śląskie gromadzi grafikę oraz rysunek polski i europejski z czasów od XIX w. do współczesności. W kolekcji znajdują się również nieliczne grafiki z wcześniejszych epok (XVI-XVIII w.). Posiada ponad 2400 obiektów, na które składają się oryginalne ryciny, płyty, rysunki, gwasze i akwarele. Kolekcja uwzględnia dzieła reprezentatywne dla poszczególnych nurtów i kierunków. Są tu prace znakomitych grafików, m.in. Jana Piotra Norblina, Ernesta Wilhelma Knippla, Tadeusza Kulisiewicza, Bogny Gardowskiej-Krasnodębskiej, Zofii Stryjeńskiej, Kajetana Wincentego Kielesińskiego, Maksymiliana Fajansa, a spośród artystów kojarzonych z twórczością malarską m.in. Artura Grottgera, Piotra Michałowskiego, Aleksandra Orłowskiego, Juliana Fałata, Jacka Malczewskiego, Leona Wyczółkowskiego, Witolda Pruszkowskiego, Wincentego Wodzinowskiego, a także Józefa Pankiewicza, Tadeusza Makowskiego czy Stanisława Ignacego Witkiewicza. Należy również wymienić artystów zajmujących się tematyką śląską, jak: Władysław Zakrzewski, Paweł Steller oraz Jan Wałach – twórca charakterystycznych typów śląskich.

Zbiory grafiki polskiej urozmaicają pojedyncze ryciny grafików europejskich tej miary co Albrecht Dürer, Rembrandt van Rijn czy Giovanni Battista Piranesi. Pozyskany u progu działalności muzeum ten nieliczny zbiór dzieł reprezentantów różnych szkół europejskich został obecnie znacząco wzbogacony. Zawdzięczamy to cennemu darowi otrzymanemu w 2015 r. od małżeństwa krakowskich kolekcjonerów, Janiny i Tomasza Maczugów, który stanowi około 500 rycin polskich i obcych, wśród nich dzieła o zróżnicowanej tematyce: alegorycznej, biblijnej, mitologicznej, historycznej, a także portrety, sceny rodzajowe, pejzaże oraz grafika książkowa. Są to prace zarówno znanych mistrzów grafiki (Thomas Cook, Erich Dahlberg, Bernard Picart, William Unger, Johann Jacob Schuebler), jak też utwory anonimowe.

Grafika i rysunek polski i obcy współczesny (po 1945)

Zbiory obejmują około 2000 eksponatów. Zbiór ten reprezentuje różne środowiska twórcze w kraju (m.in. krakowskie, warszawskie, łódzkie, wrocławskie, poznańskie i śląskie). Obecnie środowisko grafików śląskich, ukształtowane głównie przez tutejszą ASP, stanowi jedno z liczniejszych i prężniejszych w kraju. Zbiór grafik obejmuje prace wykonane w różnych technikach graficznych – poczynając od tradycyjnych, po nowe techniki komputerowe poszukujące nowych środków wyrazu. Ogólnopolskie środowiska twórcze reprezentują m.in. Tadeusz Brzozowski, Krzysztof Skórczewski, Lucjan Mianowski, Jacek Gaj, Jan Berdyszak, Janusz Przybylski, Jerzy Panek i wielu innych. W kolekcji muzealnej znajduje się reprezentatywny zbiór prac grafików śląskich, poczynając od Pawła Stellera – mocno wrośniętego w tradycję Górnego Śląska i Śląska Cieszyńskiego, Aleksandra Raka – zasłużonego pedagoga katowickiej uczelni, po kolejne generacje, którą reprezentują m.in. Adam Romaniuk, Jan Nowak, Stanisław Kluska, Andrzej Pietsch, Jan Szmatloch, Józef Budka, Tadeusz Siara i inni.

Kolekcje grafiki i rysunku polskiego dopełniają reprezentatywne przykłady sztuki obcej, europejskiej, wśród nich prace artystów czeskich i słowackich. Uzupełnieniem grafiki obcej jest pozyskany cenny dar współczesnych artystów włoskich, liczący około 100 grafik, przekazany do zbiorów za pośrednictwem miasta Cremona jako szczególne uhonorowanie rangi środowiska śląskiego w dziedzinie grafiki współczesnej, która zajmuje znaczącą pozycję w życiu artystycznym Górnego Śląska. Dopełnienie zbiorów graficznych stanowią gromadzone przedmioty warsztatu graficznego: matryce, dłuta, prasy itp.

Plakat polski

Kolekcja powojennego plakatu polskiego zaliczana jest do jednych z bogatszych w muzealnych zbiorach polskich, liczy ponad 15 000 egzemplarzy. Ilustruje dorobek tej dziedziny sztuki, która odegrała tak znaczącą rolę w dziejach powojennej plastyki. Obejmuje wszystkie gatunki: plakaty kulturalne – głównie filmowe i teatralne, muzyczne, cyrkowe oraz plakaty okolicznościowe, społeczno-polityczne, wystawowe i reklamowe. Ich autorami są wybitni polscy artyści, poczynając od mistrza polskiego plakatu Henryka Tomaszewskiego, poprzez inne wielkie nazwiska, jak Wiktor Górka, Wojciech Fangor, Józef Mroszczak, Jerzy Flisak, Eryk Lipiński, Franciszek Starowieyski, Waldemar Świerzy, Jan Młodożeniec, Roman Cieślewicz, Tadeusz Grabowski, Roman Kalarus, Jan Lenica i wielu innych. Muzealna kolekcja została znacząco wzbogacona cennym darem Komitetu Organizacyjnego Biennale Plakatu Polskiego w Katowicach (około 5000 plakatów) ze wszystkich edycji biennale od 1965 r. do chwili obecnej. Powojenny zbiór urozmaicają nieliczne przykłady plakatu z okresu międzywojnia, m.in. plakaty Stefana Norblina promujące polskie miasta i regiony czy plakat Czesława Kuryatty związany z przedwojenną działalnością muzeum.

Rzemiosło artystyczne – design

Historia kolekcji, tak jak w przypadku malarstwa, grafiki, rysunku i rzeźby, rozpoczyna się wraz z powołaniem do życia naszego muzeum w okresie międzywojennym. Aktualnie składa się na nią około 800 obiektów pogrupowanych zwyczajowo według dziedzin sztuk użytkowych: szkło, ceramika, metal, tkanina, meblarstwo. Jest to zbiór niejednorodny, obejmujący dawne stroje liturgiczne i drobne judaika, i wymagający poważnej rozbudowy, jednakże za sprawą zakupów z kilku ostatnich dekad znalazły się w nim realizacje o istotnej wartości artystycznej.

Ducha czasów biedermeierowskich przywołują dziewiętnastowieczne szklanice, kielichy, kufle, puchary, dzbany i karafki, wykonane z wykorzystaniem różnych technik dekoracyjnych. Dobrze w dziale szkła prezentują się formy unikatowe autorstwa polskich, czeskich i słowackich twórców współczesnych, przedstawicieli cenionych ośrodków takich praktyk artystycznych (warszawskiego, wrocławskiego, praskiego i bratysławskiego): Ireneusza Kizińskiego, Stefana Sadowskiego, Henryka Albina Tomaszewskiego; Ľubomíra Arzta, Milana Gašpara, Stanislava Kostki, Juraja Opršala, Jána Šuchánia, Jozefa Tomečki, Askolda Žáčki.

Płynność estetyczną, cechującą dwa ostatnie stulecia, ilustrują w dziale ceramiki różnokształtne naczynia ozdobne, wdzięczne figurki postaci ludzkich i zwierząt oraz szlachetna galanteria stołowa: serwisy śniadaniowe, obiadowe, kawowe i herbaciane, z wytwórni polskich w Baranówce, Ćmielowie, Chodzieży, Dębnikach (Krakowie), Korcu i Nieborowie, a także tych w Bogucicach (Katowicach), Bykowinie, Glinicy, Jaworzynie Śląskiej, Prószkowie, Tułowicach, Wałbrzychu i Żarach. Wyróżniają się zwłaszcza porcelanowe wyroby międzywojenne, utrzymane w stylistyce art déco. Z kolei finezyjne serwisy kawowy i obiadowy z początku obecnego wieku, oba z wytwórni Porcelana Śląska w Katowicach, stanowią zaczątek planowanego zespołu obiektów ukazujących oblicza dzisiejszego designu.

W dziale tkanin przechowuje się osiemnastowieczne jedwabne pasy kontuszowe, pochodzące z manufaktur (tak zwanych persjarni) w Słucku i w Kobyłce. Do pojedynczych okazów zaliczają się skórzano-metalowy pas przeworski i portiery secesyjne. Z kolei prace najciekawsze w tym zakresie reprezentują twórczość artystów współczesnych: Magdaleny Abakanowicz, Haliny Gocyły-Kocyby, Jolanty Owidzkiej, Aleksandry Polanowskiej, Wojciecha Sadleya.

Wśród mebli, takich jak szafy, serwantki, kredensy, zegary, biurka, krzesła i kanapy, na szczególną uwagę zasługują fotel marszałkowski i stolik w stylu art déco, wykonane w grudziądzkiej fabryce Strug według wytycznych świetnego projektanta i architekta Ludwika Wojtyczki, do gmachu Sejmu Śląskiego w Katowicach.

Fotografia artystyczna

Fotografia artystyczna gromadzona w ramach zbiorów Działu Sztuki wplata się w różne obszary obrazowania. Obejmuje fotografię postrzeganą jako element szeroko rozumianej kreacji twórczej, łączącej tradycję z nowymi mediami. Sekcja jest w fazie rozwoju, a jej nowym założeniem jest skupienie uwagi na: środowisku polskich artystów różnych dziedzin posługujących się fotografią jako medium;  rejestrowaniu zjawisk ściśle artystycznych; fotografii związanej z obszarem sztuki współczesnej (m.in. przykłady sztuki wideo, tzw. wideo-arty) i innych cyfrowych nośnikach obrazów z zapisem dzieł artystów tworzących pokrewne gatunki filmowo-komputerowe (rejestracja zapisu wideo, akcji plastycznych).

Zbiór liczy obecnie około 200 prac. Są wśród nich m.in.: artystyczne kreacje grupy Łódź Kaliska, fotomontaże Ryszarda Horowitza, prace Jana Berdyszaka czy znane dzieło Zbigniewa Libery Che – ostatni kadr. Znalazły się tu także prace środowiska śląskich fotografików szukających inspiracji w specyfice śląskiego krajobrazu (m.in. Edwarda Poloczka, Michała Cały, Stanisława Gadomskiego, Michała Sowińskiego oraz Zofii Rydet, jednej z najwybitniejszych polskich fotografek, której twórczość obejmuje wiele wątków tematycznych).

Rzeźba polska i obca dawna i współczesna

Kolekcja rzeźby Muzeum Śląskiego w Katowicach to próba ilustracji tego, co jest charakterystyczne dla sztuki od około 1800 r. Definiują to pojęcia: akademizm, tradycjonalizm, modernizm, awangarda. Przykładami są dzieła Henryka Stattlera, Stanisława Popławskiego, Jadwigi Bohdanowicz, Edwarda Wittiga,  Feliksa Antoniaka, Jerzego Beresia, Marii Pinińskiej-Bereś, Jacka Waltosia, Andrzeja Szczepańca, Krzysztofa M. Bednarskiego. Sztukę awangardową reprezentują prace Magdaleny Abakanowicz, Jana Berdyszaka, Władysława Hasiora, Adama Myjaka, Natalii LL.

Sztukę, jej różnorodność, środowiska Katowic, Krakowa, Warszawy, Gdańska, Poznania czy Wrocławia kształtują akademie, ale i mecenat artystyczny państwa czy osób prywatnych.

Odrębny zbiór to kolekcja rzeźby gotyckiej i barokowej, która związana jest z kształtowaniem się tożsamości sztuki śląskiej. Rzeźba ta prezentowana jest Galerii śląskiej sztuki sakralnej.



Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn