Kup bilet

Sztuka

#
  • Wyszukaj dzieło w kolekcji

DZIAŁ SZTUKI pod względem specyfiki zbiorów jest jednym z bardziej rozbudowanych działów. Gromadzi muzealia w obszarze różnych dyscyplin sztuki w ogólnopolskim zakresie. Zbiór muzealiów liczy obecnie 20 200 obiektów i tworzy następujące kolekcje:

  • malarstwo polskie 1800–1945,
  • malarstwo polskie po 1945 roku,
  • malarstwo ikonowe,
  • grafika i rysunek polski 1800–1945 oraz grafika obca dawna,
  • grafika i rysunek polski i obcy współczesny (po 1945 roku),
  • plakat polski,
  • rzemiosło artystyczne,
  • fotografia artystyczna,
  • rzeźba polska dawna i współczesna.

Malarstwo polskie 1800–1945

Kolekcja opiera się na zbiorach przedwojennego muzeum, z bieżącymi uzupełnieniami od czasu restytucji w 1984 r. Powstała dzięki staraniom pierwszego dyrektora muzeum – dr. Tadeusza Dobrowolskiego. Do 1939 r. kolekcja liczyła 280 obrazów olejnych, pasteli i akwarel. W czasie wojny około 100 obrazów zaginęło. W drodze zakupów i cennych darów udało się dotąd pozyskać około 80 obrazów. Są to zarówno dzieła artystów, których prace znajdowały się w przedwojennej kolekcji (np. Stanisława Ignacego Witkiewicza, Władysława Podkowińskiego, Aleksandra Orłowskiego, Stanisława Czajkowskiego, a ostatnio, przy dofinansowaniu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, także dzieło Józefa Brandta), jak i autorów, których obrazów w tej kolekcji nie było (m.in. Franciszka Kostrzewskiego, Zygmunta Rozwadowskiego, Tadeusza Dobrowolskiego, Piotra Stachiewicza, Stanisława Grocholskiego i Alfonsa Dunin-Borkowskiego).

Obecnie kolekcja, którą tworzy ponad 260 obiektów, uważana jest za jeden z bardziej reprezentatywnych zbiorów malarstwa polskiego XIX i XX w. w skali ogólnokrajowej. Obejmuje wszystkie znaczące kierunki w sztuce polskiej lat 1800–1945: romantyczne i realistyczne, nurt akademicki, malarstwo historyczne, symboliczne i secesyjne obrazy okresu Młodej Polski, dzieła polskich impresjonistów, wreszcie sztukę okresu międzywojennego. Wyróżniają ją wybitne nazwiska twórców oraz wysokie walory artystyczne zgromadzonych dzieł.

Kolekcja malarstwa powstałego po 1945 r.

Kolekcja liczy obecnie około 700 obiektów. Głównym założeniem tworzących kolekcję było rejestrowanie aktualnych trendów i kierunków w sztuce, pozyskiwanie cennych dzieł twórców będących przedstawicielami znaczących grup malarskich oraz indywidualnych autorów interesujących zjawisk. Muzeum zgromadziło prace artystów wywodzących się ze znanych i cenionych szkół artystycznych: krakowskiej, warszawskiej, wrocławskiej oraz twórców działających na terenie Śląska. W latach 2009–2012 kolekcja malarstwa współczesnego znacznie wzbogaciła się o nowe cenne nabytki, m.in.: taszystowską kompozycję autorstwa Tadeusz Kantora, dzieła Jana Lebensteina, Stanisława Drożdża, Zbigniewa Libery oraz prace artystów z grup Twożywo, The Krasnals i Łódź Kaliska. Szczególnie cennym nabytkiem są instalacje multimedialne Lecha Majewskiego, wybitnego artysty interdyscyplinarnego o światowej sławie.

Malarstwo ikonowe

Poszerzanie specyfiki zbiorów muzealnych o malarstwo ikonowe rozpoczęliśmy od 1999 r. Ikony z naszej kolekcji pochodzą z udaremnionego nielegalnego wywozu dzieł sztuki za granicę w celach handlowych. Decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków odzyskiwane ikony, pochodzące z przepadku mienia na rzecz Skarbu Państwa, kierowane są do zbiorów naszego muzeum. Niezależnie od czasu powstania i stanu zachowania odzyskane ikony jako dobro kultury narodowej wyróżniają się często wysokimi wartościami historycznymi, artystycznymi, socjologicznymi, także etnograficznymi. Zbiór ponad 200 ikon w większości obejmuje obrazy powstałe na terenie Rosji. Są to ikony głównie z XIX i początku XX w., z nielicznymi przykładami ikon osiemnastowiecznych. Określa się je terminem „ikony późne”. Pochodzą z różnych warsztatów i pracowni Rosji. Cenną zaletą tej kolekcji jest różnorodność tematyczna i ikonograficzna poszczególnych przedstawień. Można wydzielić wśród nich ikony chrystologiczne, maryjne, świąteczne, kalendarzowe, z przedstawieniami świętych, krzyże i ikony podróżne oraz inne.

Grafika i rysunek polski 1800–1945 oraz grafika obca dawna

Muzeum Śląskie gromadzi grafikę oraz rysunek polski i europejski z czasów od XIX w. do współczesności. W kolekcji znajdują się również nieliczne grafiki z wcześniejszych epok (XVI-XVIII w.). Posiada ponad 2400 obiektów, na które składają się oryginalne ryciny, płyty, rysunki, gwasze i akwarele. Kolekcja uwzględnia dzieła reprezentatywne dla poszczególnych nurtów i kierunków. Są tu prace znakomitych grafików, m.in. Jana Piotra Norblina, Ernesta Wilhelma Knippla, Tadeusza Kulisiewicza, Bogny Gardowskiej-Krasnodębskiej, Zofii Stryjeńskiej, Kajetana Wincentego Kielesińskiego, Maksymiliana Fajansa, a spośród artystów kojarzonych z twórczością malarską m.in. Artura Grottgera, Piotra Michałowskiego, Aleksandra Orłowskiego, Juliana Fałata, Jacka Malczewskiego, Leona Wyczółkowskiego, Witolda Pruszkowskiego, Wincentego Wodzinowskiego, a także Józefa Pankiewicza, Tadeusza Makowskiego czy Stanisława Ignacego Witkiewicza. Należy również wymienić artystów zajmujących się tematyką śląską, jak: Władysław Zakrzewski, Paweł Steller oraz Jan Wałach – twórca charakterystycznych typów śląskich.

Zbiory grafiki polskiej urozmaicają pojedyncze ryciny grafików europejskich tej miary co Albrecht Dürer, Rembrandt van Rijn czy Giovanni Battista Piranesi. Pozyskany u progu działalności muzeum ten nieliczny zbiór dzieł reprezentantów różnych szkół europejskich został obecnie znacząco wzbogacony. Zawdzięczamy to cennemu darowi otrzymanemu w 2015 r. od małżeństwa krakowskich kolekcjonerów, Janiny i Tomasza Maczugów, który stanowi około 500 rycin polskich i obcych, wśród nich dzieła o zróżnicowanej tematyce: alegorycznej, biblijnej, mitologicznej, historycznej, a także portrety, sceny rodzajowe, pejzaże oraz grafika książkowa. Są to prace zarówno znanych mistrzów grafiki (Thomas Cook, Erich Dahlberg, Bernard Picart, William Unger, Johann Jacob Schuebler), jak też utwory anonimowe.

Grafika i rysunek polski i obcy współczesny (po 1945)

Zbiory obejmują około 2000 eksponatów. Zbiór ten reprezentuje różne środowiska twórcze w kraju (m.in. krakowskie, warszawskie, łódzkie, wrocławskie, poznańskie i śląskie). Obecnie środowisko grafików śląskich, ukształtowane głównie przez tutejszą ASP, stanowi jedno z liczniejszych i prężniejszych w kraju. Zbiór grafik obejmuje prace wykonane w różnych technikach graficznych – poczynając od tradycyjnych, po nowe techniki komputerowe poszukujące nowych środków wyrazu. Ogólnopolskie środowiska twórcze reprezentują m.in. Tadeusz Brzozowski, Krzysztof Skórczewski, Lucjan Mianowski, Jacek Gaj, Jan Berdyszak, Janusz Przybylski, Jerzy Panek i wielu innych. W kolekcji muzealnej znajduje się reprezentatywny zbiór prac grafików śląskich, poczynając od Pawła Stellera – mocno wrośniętego w tradycję Górnego Śląska i Śląska Cieszyńskiego, Aleksandra Raka – zasłużonego pedagoga katowickiej uczelni, po kolejne generacje, którą reprezentują m.in. Adam Romaniuk, Jan Nowak, Stanisław Kluska, Andrzej Pietsch, Jan Szmatloch, Józef Budka, Tadeusz Siara i inni.

Kolekcje grafiki i rysunku polskiego dopełniają reprezentatywne przykłady sztuki obcej, europejskiej, wśród nich prace artystów czeskich i słowackich. Uzupełnieniem grafiki obcej jest pozyskany cenny dar współczesnych artystów włoskich, liczący około 100 grafik, przekazany do zbiorów za pośrednictwem miasta Cremona jako szczególne uhonorowanie rangi środowiska śląskiego w dziedzinie grafiki współczesnej, która zajmuje znaczącą pozycję w życiu artystycznym Górnego Śląska. Dopełnienie zbiorów graficznych stanowią gromadzone przedmioty warsztatu graficznego: matryce, dłuta, prasy itp.

Plakat polski

Kolekcja powojennego plakatu polskiego zaliczana jest do jednych z bogatszych w muzealnych zbiorach polskich, liczy ponad 15 000 egzemplarzy. Ilustruje dorobek tej dziedziny sztuki, która odegrała tak znaczącą rolę w dziejach powojennej plastyki. Obejmuje wszystkie gatunki: plakaty kulturalne – głównie filmowe i teatralne, muzyczne, cyrkowe oraz plakaty okolicznościowe, społeczno-polityczne, wystawowe i reklamowe. Ich autorami są wybitni polscy artyści, poczynając od mistrza polskiego plakatu Henryka Tomaszewskiego, poprzez inne wielkie nazwiska, jak Wiktor Górka, Wojciech Fangor, Józef Mroszczak, Jerzy Flisak, Eryk Lipiński, Franciszek Starowieyski, Waldemar Świerzy, Jan Młodożeniec, Roman Cieślewicz, Tadeusz Grabowski, Roman Kalarus, Jan Lenica i wielu innych. Muzealna kolekcja została znacząco wzbogacona cennym darem Komitetu Organizacyjnego Biennale Plakatu Polskiego w Katowicach (około 5000 plakatów) ze wszystkich edycji biennale od 1965 r. do chwili obecnej. Powojenny zbiór urozmaicają nieliczne przykłady plakatu z okresu międzywojnia, m.in. plakaty Stefana Norblina promujące polskie miasta i regiony czy plakat Czesława Kuryatty związany z przedwojenną działalnością muzeum.

Rzemiosło artystyczne

Kolekcja obejmuje około 800 obiektów z zakresu ceramiki, szkła, tkanin, mebli. Dawną ceramikę reprezentują zastawy stołowe – serwisy obiadowe, kawowe i herbaciane oraz drobna galanteria stołowa, w tym cenne i rzadkie figurki porcelanowe. Pochodzą ze znanych i cenionych polskich manufaktur z okresu XVIII–XX w. (Nieborów, Korzec, Baranówka, Ćmielów, Chodzież). Szczególną uwagą objęto śląskie wytwórnie porcelany (Prószków, Wałbrzych, Tułowice, Glinica, Giesche, Huta Franciszka) świadczące o ogromnym znaczeniu śląskiego przemysłu porcelanowego na przełomie XIX/XX w. Porcelanę dopełnia cenna kolekcja śląsko-czeskich szkieł użytkowych i dekoracyjnych z XIX w., z okresu biedermeieru, która obejmuje całą gamę kolorowych szkieł o zróżnicowanych technikach zdobienia i formach (puchary, kielichy, szklanice, karafki). Kolekcje historycznych szkieł wzbogacają współczesne realizacje artystyczne, m.in. szklane formy Henryka Tomaszewskiego, zbiór unikatowych szkieł czeskich (m.in. Lubomíra Arzta, Jozefa Tomečki, Jána Šuchánia) oraz prace artystów wrocławskich (m.in. Ireneusza Sadowskiego, Ireneusza Kizińskiego). Najstarsze tkaniny to kolekcja osiemnastowiecznych pasów kontuszowych (jedwabnych i metalowych) pochodzących z polskich manufaktur (tzw. persjarni) w Słucku i Kobyłce. Zbiór dopełniają współczesne tkaniny artystyczne autorstwa wybitnych twórców – m.in. Magdaleny Abakanowicz i Wojciecha Sadleya.

Fotografia artystyczna

Fotografia artystyczna gromadzona w ramach zbiorów Działu Sztuki wplata się w różne obszary obrazowania. Obejmuje fotografię postrzeganą jako element szeroko rozumianej kreacji twórczej, łączącej tradycję z nowymi mediami. Sekcja jest w fazie rozwoju, a jej nowym założeniem jest skupienie uwagi na: środowisku polskich artystów różnych dziedzin posługujących się fotografią jako medium;  rejestrowaniu zjawisk ściśle artystycznych; fotografii związanej z obszarem sztuki współczesnej (m.in. przykłady sztuki wideo, tzw. wideo-arty) i innych cyfrowych nośnikach obrazów z zapisem dzieł artystów tworzących pokrewne gatunki filmowo-komputerowe (rejestracja zapisu wideo, akcji plastycznych).

Zbiór liczy obecnie około 200 prac. Są wśród nich m.in.: artystyczne kreacje grupy Łódź Kaliska, fotomontaże Ryszarda Horowitza, prace Jana Berdyszaka czy znane dzieło Zbigniewa Libery Che – ostatni kadr. Znalazły się tu także prace środowiska śląskich fotografików szukających inspiracji w specyfice śląskiego krajobrazu (m.in. Edwarda Poloczka, Michała Cały, Stanisława Gadomskiego, Michała Sowińskiego oraz Zofii Rydet, jednej z najwybitniejszych polskich fotografek, której twórczość obejmuje wiele wątków tematycznych).

Rzeźba polska dawna i współczesna

Kolekcja rzeźby Muzeum Śląskiego w Katowicach to próba ilustracji tego, co jest charakterystyczne dla sztuki od około 1800 r. Definiują to pojęcia: akademizm, tradycjonalizm, modernizm, awangarda. Przykładami są dzieła Henryka Stattlera, Stanisława Popławskiego, Jadwigi Bohdanowicz, Edwarda Wittiga,  Feliksa Antoniaka, Jerzego Beresia, Marii Pinińskiej-Bereś, Jacka Waltosia, Andrzeja Szczepańca, Krzysztofa M. Bednarskiego. Sztukę awangardową reprezentują prace Magdaleny Abakanowicz, Jana Berdyszaka, Władysława Hasiora, Adama Myjaka, Natalii LL.

Sztukę, jej różnorodność, środowiska Katowic, Krakowa, Warszawy, Gdańska, Poznania czy Wrocławia kształtują akademie, ale i mecenat artystyczny państwa czy osób prywatnych.

Odrębny zbiór to kolekcja rzeźby gotyckiej i barokowej, która związana jest z kształtowaniem się tożsamości sztuki śląskiej. Rzeźba ta prezentowana jest Galerii śląskiej sztuki sakralnej.



Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn
Kup bilet

Projekty finansowane ze środków zewnętrznych

Unia Europejska Program regionalny EOG GRANTS - logo Norway Grants - logo