Kup bilet

Nowe nabytki // Dział Etnografii

W 2020 r. zbiory Działu Etnografii wzbogaciły się o 178 obiektów, z których 156 pozyskano w darze, a pozostałe zakupiono. Nabytki mają duże walory etnograficzne, historyczne, artystyczne i dobrze uzupełniają kolekcje systematycznie tworzone od wielu lat.

 

Sztuka ludowa – rzeźby Jędrzeja Wawry

W 2020 r. kolekcja sztuki ludowej Działu Etnografii wzbogaciła się o niezwykły zbiór 17 rzeźb autorstwa Jędrzeja Wawry ( 1864–1937). Ten wyjątkowy artysta nazywany był przez Emila Zegadłowicza arcyświątkarzem. Poeta stawiał go na równi z Xawerym Dunikowskim oraz Witem Stwoszem. Pochodzący z Gorzenia Dolnego Jędrzej Wawro był nie tylko utalentowanym rzeźbiarzem, ale także znakomitym drzeworytnikiem oraz obdarzonym niezwykłą wyobraźnią gawędziarzem, a jednocześnie żyjącym w ubóstwie niepiśmiennym analfabetą. Rzeźby strugał nożykiem w drewnie lipowym. Są one wyobrażeniami świętych, których żywoty czytała mu pierwsza żona i o których słyszał w kościele. Świętych otaczają zwykle ukochane przez artystę ptaszki i drzewka.

Dzięki Emilowi Zegadłowiczowi któregoś dnia do chaty Wawry zapukał, bywający w dworku poety, Władysław Horbacki, krakowski nauczyciel, wizytator szkolny, pasjonat astronomii, fotografii i sztuki ludowej, w latach 30. XX w. penetrujący z żoną Milicą podkrakowskie wsie w celu dokumentowania zanikających śladów kultury ludowej. Horbaccy zakupili od Wawry wszystkie świątki, jakie wówczas miał w pracowni.

W 2020 r. Muzeum Śląskie nabyło od rodziny Władysława Horbackiego prace Jędrzeja Wawry. W zbiorach przedwojennej placówki znajdowały się prace tego artysty (rzeźby, drzeworyty i matryce drzeworytnicze). Tadeusz Dobrowolski, dyrektor przedwojennego Muzeum Śląskiego, niezwykle cenił Jędrzeja Wawrę i nabył jego prace za pośrednictwem krakowskiego etnografa Tadeusza Seweryna, dobrego znajomego Emila Zegadłowicza i Władysława Horbackiego. Pozyskanie rzeźb Jędrzeja Wawry jest więc kontynuacją idei dyrektora Tadeusza Dobrowolskiego.

 rzeźba Jędrzeja Wawro rzeźba Jędrzeja Wawro rzeźba Jędrzeja Wawro rzeźba Jędrzeja Wawro

Moda i akcesoria kobiece

Dział Etnografii, dokumentujący kulturę mieszczańską, konsekwentnie powiększa kolekcję elementów mody kobiecej oraz akcesoriów. W 2020 r. do naszych zbiorów trafiły przedmioty z pracowni modniarskiej Klary Gospodarek z Mysłowic, wśród nich kapelusze oraz stojaki na kapelusze z lat międzywojennych.

 damski kapelusz damski kapelusz damski kapelusz

od lewej: Kapelusz damski, l. 30/40. XX w.; Kapelusz damski, l. 30/40. XX w.; Kapelusz damski, l. 50. XX w.

Bardzo interesującym i rzadkim wśród kobiecych akcesoriów obiektem jest ogrzewacz dłoni. To niewielki przedmiot przypominający szkatułkę, o ażurowych bokach, z otwieranym wieczkiem, wykonany z mosiądzu. Wewnątrz umieszczano żar bądź nagrzane kamyczki. Właścicielka ogrzewacza mogła go używać podczas zimowych nabożeństw, podróży, kuligu czy w domowym zaciszu.

 ogrzewacz do rąk

Zabawki

Od kilku lat w imponującym tempie rośnie nasza kolekcja zabawek. W 2020 r. trafiło do zbiorów kolejnych 19 obiektów: lalki, akcesoria dla lalek, gry, zabawki militarne. Dwie z lalek wyprodukowane zostały przez znaną amerykańską firmę Mattel. Jedna z nich to popularna Barbie produkowana od 1958 r., druga to mówiąca lalka Trish z serii Talking Twins wyprodukowana w 1970 r. Lalka Trish wyposażona jest w mechanizm uruchamiany za pomocą sznureczka, który sprawia, że lalka wypowiada zdania w języku angielskim: wita się, przedstawia, zaprasza do zabawy.

 lalka Barbie firmy Mattel lalka Trish z serii Talking Twins

Ciekawe zabawki trafiły do nas z Piekar Śląskich. Są wśród nich: armata wraz z wózkiem na amunicję oraz napędzana elektrycznie lokomotywa z wagonikiem. Zabawki wykonał samodzielnie w latach 30. XX w. inżynier Emanuel Kempiński dla swoich dzieci Eugeniusza i Stefanii.

 zabawka armatka z wózkiem na amunicję zabawka napędzana elektrycznie lokomotywa z wagonikiem

Drzeworyty ludowe

Do zbiorów Działu Etnografii pozyskano także pięć ciekawych drzeworytów ludowych – cennych i ważnych dla kolekcji. Drzeworyty to dziś niezwykła rzadkość na rynku sztuki ludowej. Pozyskane odbitki graficzne powstały w latach 20. XX w., a wykonane zostały z XIX-wiecznych oryginalnych klocków drzeworytniczych pochodzących z warsztatu Macieja Kostrzyckiego i jego rodziny z Płazowa na Podkarpaciu. Od lat 30. XIX w. Maciej Kostrzycki z rodziną odbijali drzeworyty, zbywając je okolicznym mieszkańcom. Gdy pod koniec XIX w. drzeworyty jako dewocyjne pamiątki straciły na popularności, klocki znalazły się w rękach kolekcjonerów, stanowiąc źródło inspiracji artystycznej dla twórców profesjonalnych i miłośników sztuki ludowej. Ich walory artystyczne i historyczne sprawiły, że wykonywane z nich odbitki na początku XX w. były rarytasem i gratką dla kolekcjonerów.

Pozyskane drzeworyty są czarno-białymi odbitkami wzdłużnymi wykonanymi z dwustronnych klocków drzeworytniczych. Wśród przedstawień jest Matka Boska Turska, czyli słynący cudami wizerunek Matki Boskiej Łaskawej zwanej Turską czczony w Tursku pod Pleszewem w Wielkopolsce, którego kult rozwinął się już pod koniec XVIII w. Są także przedstawienia Ostatniej Wieczerzy i św. Jerzego. Niezwykle cenne, wręcz unikalne, to odbitka ukazująca starotestamentowe sceny z Księgi Rodzaju oraz drzeworyt o tematyce świeckiej, tzw. kołtryna, przedstawiający kosz z kwiatami.

 drzeworyt ludowy drzeworyt ludowydrzeworyt ludowy

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn