Kup bilet

Nowe nabytki // Dział Etnografii

Nabytki Działu Etnografii w 2021 roku

W 2021 roku Dział Etnografii wzbogacił się o 388 obiektów, w tym 252 zakupiono, a pozostałe 136 pozyskano w darze. Uzupełniły one przede wszystkim kolekcje: designu znanych projektantów i wytwórni z lat 60.–70. XX wieku, rozmaitych przedmiotów użytku domowego, akcesoriów mody mieszczańskiej, stroju chłopskiego, bytomskiego, grafiki ludowej, rzeźby i malarstwa, plastyki obrzędowej, pamiątek rodzinnych oraz zabawek.

Wszystkie zabytkowe przedmioty przyczyniły się do powiększenia już istniejących kolekcji, regularnie od lat uzupełnianych o nowe, wartościowe i znaczące obiekty.

Do najcenniejszych należą:

  • Grafika ludowa

Wśród drzeworytów ludowych na szczególną uwagę zasługuje dzieło o charakterze historycznym, artystycznym i bibliofilskim, czyli Teka drzeworytów ludowych dawnych zebranych i wydanych przez Zygmunta Łazarskiego, zwana Teką Łazarskiego. Wydał ją w Warszawie w 1921 roku bibliofil, drukarz i grafik Zygmunt Łazarski. Znalazły się w niej 42 grafiki wykonane z desek odnalezionych na Żmudzi, 22 odbite z wszystkich 13 klocków płazowskich z kolekcji Dembowskich oraz dwie z dwustronnej matrycy odnalezionej na Spiszu. Niektóre były ręcznie kolorowane. Tekę wydano w 62 egzemplarzach. Wydawnictwo było wydarzeniem edytorskim i gratką dla kolekcjonerów oraz miłośników sztuki ludowej, stało się źródłem wiedzy w zakresie polskiego drzeworytu ludowego. Ten cenny nabytek jest pokłosiem prac badawczych i poszukiwawczych związanych z realizowaną w 2021 roku w Muzeum Śląskim wystawą Drzeworyt ludowy – zaginiona sztuka?

W nabytym egzemplarzu znajduje się 58 (z 66 w pełnym zbiorze) drzeworytów umieszczonych w oryginalnej tekturowej teczce. Dwadzieścia siedem grafik jest ręcznie kolorowanych, pozostałe to odbitki czarno-białe. Przedstawiają głównie wizerunki Matki Boskiej, świętych, sceny biblijne, a także świeckie obicia ścienne – kołtryny. Drzeworyty to obiekty o dużej wartości historycznej i artystycznej.

Pozyskanie do zbiorów Teki Łazarskiego wspaniale uzupełniło już istniejącą kolekcję drzeworytów dawnych i współczesnych. Uczyniło ją pełniejszą i reprezentatywną dla historii drzeworytu w Polsce.

Od lewej: Strona tytułowa, Święta Barbara, Wychowanie Najświętszej Maryi Panny, Kołtryna, Ostatnia Wieczerza

 Nowe nabytki // Dział Etnografii 5 Nowe nabytki // Dział Etnografii Nowe nabytki // Dział Etnografii 1 Nowe nabytki // Dział Etnografii 2

 Nowe nabytki // Dział Etnografii 4 

  • Rzeźba

Wśród rzeźb wyróżniają się prace Antoniego Toborowicza (ur. w 1941 roku w Woli Libertowskiej). Nazwane zostały przez artystę – znanego zresztą z komentowania w swej twórczości różnych zjawisk społeczno-politycznych – Koronawirusami. Prace są swoistą reakcją artysty na niecodzienną sytuację wybuchu pandemii COVID-19, przedstawieniem w sztuce zjawiska, którym od 2019 roku żyje cały świat. Dziesięć rzeźb tworzy spójną całość, a w tematyce, formie i wykorzystanym tworzywie odzwierciedlają wyjątkowy styl rzeźbiarza. Wykonane z naturalnie powykręcanych gałęzi drzew są wyobrażeniem autora na temat tajemniczych wirusów.

Zakup zrealizowano po wystawie Imaginarium. Rzeźby Antoniego Toborowicza z Woli Libertowskiej , prezentowanej w Muzeum Śląskim na przełomie lat 2020/2021. Pozyskane prace wzbogaciły o współczesne realizacje kolekcję prac tego artysty w naszych zbiorach, największą wśród polskich muzeów.

W twórczości artysty widać inspiracje sztuką ludową, sztuką tzw. wysoką, ale także przyrodą. Obok monumentalnych rzeźb sakralnych tworzy fantazyjne zwierzęta, kwiaty, stwory ze świata baśni. Antoni Toborowicz zajmuje się również drzeworytnictwem, a także projektowaniem i wystrojem wnętrz domów oraz kościołów. Jest laureatem wielu nagród.

 Nowe nabytki // Dział Etnografii 9 Nowe nabytki // Dział Etnografii 8 Nowe nabytki // Dział Etnografii 7 Nowe nabytki // Dział Etnografii 6 Nowe nabytki // Dział Etnografii 10

  • Zabawki

Spośród zabawek na uwagę zasługuje sześcioelementowy porcelanowy serwis kawowy dla lalek. Składa się z dzbanka, cukiernicy, mlecznika, dwóch filiżanek i tacy. Wykonany został w Fabryce Porcelany w Ćmielowie w latach 1930–1950. Ze względu na klasyczny kształt i dbałość o szczegóły miniaturowy zestaw nie odbiega wyglądem od swojego odpowiednika dla dorosłych.

Bardzo ciekawym, oryginalnym nabytkiem jest lalka-grzechotka wyprodukowana w Niemczech w 1920 roku. Przedmiot ma biskwitową główkę, typową dla przedwojennych laleczek, a zamiast tułowia kulę wypełnioną słomą. Okrągła forma „ubrana” jest w tiulową, haftowaną sukienkę z metalowymi dzwoneczkami u dołu. Całość jest umocowana na drewnianym uchwycie, dzięki któremu można grzechotkę wprowadzić w ruch.

Interesująca i oryginalna jest także figurka z lat 50. XX wieku przedstawiająca Żyda. Niewielkich rozmiarów celuloidowa laleczka w ręcznie szytym jedwabnym stroju chasyda została pozyskana z mieszczańskiej rodziny krakowskiej. Misternie odwzorowany tradycyjny ubiór mężczyzny składa się z długiego chałata nałożonego na biały tałes kutn, czarnych spodni do kolan oraz kremowych pończoch. Nakrycie głowy z futerkiem przypomina  sztrajmł noszony przez Żydów podczas świąt. Postać uzupełniają dwa atrybuty – elegancki, czarny parasol oraz gruba księga.

Od lewej: Lalka-grzechotka, Lalka Żyd, Serwis dla lalek

Nowe nabytki // Dział Etnografii 13 Nowe nabytki // Dział Etnografii 11 Nowe nabytki // Dział Etnografii 12

  • Dizajn – sztuka użytkowa

Regularnie uzupełniana kolekcja polskiej sztuki użytkowej i dekoracyjnej z lat 60.–70. XX wieku została rozbudowana o obiekty cenionych projektantów i znanych polskich wytwórni. Na uwagę zasługuje wazon Herkules autorstwa Ewy Gerczuk-Moskaluk (1947–2021), projektantki szkła użytkowego i unikatowego w Hucie Szkła Kryształowego Sudety
w Szczytnej Śląskiej. Wazon wysokości 41 centymetrów o okrągłej spłaszczonej czaszy i długiej wąskiej szyjce został wykonany ręcznie ze szkła sodowego w kolorze miodowym.

Przykładem wyrobu z Huty Szkła Laura w Tarnowie jest niewielkich rozmiarów żardiniera.

Uformowana została ręcznie ze szkła barwionego i spienionego w odcieniu bursztynowym z żółtymi smugami. Po obu stronach korpusu umieszczono dekoracyjne długie nakładki. Z kolei z Huty Szkła Tarnowiec pochodzi wazon powszechnie znany jako  „płetwa rekina”. Ma 31 centymetrów wysokości i został uformowany ręcznie ze szkła w kolorze pomarańczowym z dekoracyjnymi ażurowymi wypustkami z dwóch stron.

Polskie wzornictwo XX wieku reprezentują lampy według pomysłu znakomitego polskiego projektanta Apolinarego Gałeckiego (1924–2006). Uznawany obecnie za ikonę designu, w latach 50.–70. XX wieku związany był ze Stołecznymi Zakładami Metalowymi nr 2 w Warszawie (później MEOS). Jako projektant lamp stworzył rozpoznawalne i klasyczne już przykłady polskiego wzornictwa przemysłowego, takie jak metalowa lampka biurkowa piesek (typ 1380) czy para lampek nocnych na trzech metalowych nóżkach z abażurami z mlecznego szkła (typ 1179).

Od lewej: Wazon Herkules, Żardiniera, Płetwa rekina, Lampa Piesek, Para lampek nocnych

 Nowe nabytki // Dział Etnografii 16 Nowe nabytki // Dział Etnografii 17 Nowe nabytki // Dział Etnografii 18 Nowe nabytki // Dział Etnografii 14Nowe nabytki // Dział Etnografii 15

  • Akcesoria kultury mieszczańskiej

Pozyskane do zbiorów mieszczańskie akcesoria kobiece to przykłady wysokiej klasy rzemiosła z XIX i początku XX wieku. Obecność na balach była w tamtych czasach towarzyskim obowiązkiem każdej damy. Ważne więc było odpowiednie zaprezentowanie się, świadczące o guście i statusie społecznym, eleganckie dodatki odzwierciedlały ówczesny wytworny styl życia. Balowym sukniom szyku dodawały między innymi torebki.

Wśród nabytków na uwagę zasługuje XIX-wieczna torebka balowa – woreczek ręcznie haftowany na całej powierzchni drobnymi koralikami. Do trzymania tej ozdobnej torebeczki służy sznurek przepleciony przez koluszka.

Ciekawym obiektem pochodzącym z początku XX wieku jest torebka balowa o kształcie wypukłego prostokąta wykonana z czarnego szylkretu. Dyskretne detale, jak naroża, ażurowe zapięcie oraz łańcuszek, wykonane zostały ze złoconego mosiądzu. Wewnątrz torebka wyściełana jest pluszową tkaniną w kolorze fioletowym.

Interesującym i cennym nabytkiem jest torebka typu „kolczuga” powstała na przełomie XIX i XX wieku na terenie Austro-Węgier. Ten niewielkich rozmiarów sygnowany bibelot służył damom do przechowywania karnetów balowych lub złotych monet.

Kolekcję akcesoriów kobiecych wzbogacił też wizytownik w kształcie prostokątnej koperty. To srebrny, bogato grawerowany, wewnątrz wyściełany jedwabiem wyrób francuski z połowy XIX wieku.

Od lewej: Torebka koralikowa, Torebka szylkretowa, Torebka kolczuga, Wizytownik

 Nowe nabytki // Dział Etnografii 20Nowe nabytki // Dział Etnografii 19Nowe nabytki // Dział Etnografii 21 Nowe nabytki // Dział Etnografii 22

Dział Etnografii jest w trakcie przejmowania z Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu przedwojennej kolekcji etnograficznej. Opowiemy o tych zbiorach po zakończeniu wszystkich prac.

Share on Facebook Tweet about this on Twitter Share on LinkedIn