Kup bilet

Nowe nabytki

 

CENTRUM SCENOGRAFII POLSKIEJ:

  • Projekty lalek teatralnych autorstwa Alego Bunscha do spektaklu Z igły widły L. Leguta, zrealizowane w Teatrze Lalek Guliwer, Warszawa, 1984.

Fot. od lewej: Baba, Pan Lucek, Pan Anioł

Nowe nabytki 5 Nowe nabytki 6 Nowe nabytki 7

 

Ali Bunsch – scenograf, malarz, grafik, inscenizator i reżyser; uznawany za jednego z ważniejszych polskich scenografów teatru lalkowego. W swoich pracach inspirował się światem dziecięcej wyobraźni, która przejawiała się w jego scenografiach za pośrednictwem metafor, stanowiących pogłębione studium rzeczywistości. Był także twórcą nowego typu lalki – kukiełki o prostym, geometrycznym kształcie. Charakteryzowały je proste rysy twarzy, zderzone z rozbudowanym kostiumem lub pojedynczym, określającym postać rekwizytem. W Teatrze „Guliwer”, w którym pracował przez piętnaście lat, przygotował szereg przełomowych scenografii w zakresie dynamiki i sposobu animacji lalki, jak również łączenia jej z planem żywym.
Jako scenograf swobodnie posługiwał się zarówno lalką, jak i żywym aktorem – w swoim dorobku miał obok ponad dwustu spektakli dla teatrów lalkowych, około setki wystawień w teatrach dramatycznych. Przygotowywał projekty scenograficzne między innymi dla gdańskiego Teatru Wybrzeże, Teatru Starego w Krakowie czy Dramatycznego w Warszawie. Wykorzystywał w nich swoje doświadczenia z teatrów lalkowych, stad też często w tych realizacjach można było zauważyć świadomie zaburzone proporcje, gdzie człowiek wyrastał ponad dekoracje.

 

  • Projekty kostiumów autorstwa J. i L. Skarżyńskich do spektakli:
    Don Kichot M. de Cervantesa, zrealizowane w Teatrze Śląskim, Katowice, 1965 – Rycerz
    Dożywocie, A. Fredro, zaprojektowane dla Teatru Starego w Krakowie, 1983 (niezrealizowane) – Żydzi

Fot. od lewej: Rycerz, Żydzi

Nowe nabytki 8 Nowe nabytki 9

Jerzy Skarżyński był wybitnym scenografem filmowym i teatralnym, malarzem, ilustratorem książek, rysownikiem komiksów, twórcą plakatów teatralnych i filmowych. Razem z żoną, Lidią Minticz-Skarżyńską, stworzyli scenografie do najwybitniejszych przedstawień czołowych polskich reżyserów teatralnych. Współpracowali z tak wybitnymi postaciami jak Konrad Swinarski, Zygmunt Hubner, Roman Polański, Andrzej Wajda oraz Jerzy Jarocki. Projektując zawsze pamiętali o umowności teatru. Operując światłem i kolorem, mistrzowsko budowali przestrzeń widowiska, a ich dekoracje stawały się inspirującymi wizjami malarskimi. Większość prac artystów nosiła silne piętno surrealistycznego widzenia świata, w wielu spektaklach pojawiały się wręcz cytaty ze znanych obrazów najwybitniejszych przedstawicieli tego kierunku w malarstwie. Nawiązywali także do różnorodnych konwencji teatralnych, zderzając je ze sobą na scenie, co dawało efekt przenikania się świata realnego i magicznego. Mocno podkreślali też znaczenie aktora w przedstawieniu jako elementu przestrzeni scenicznej. Ich projekty kostiumów, kreślone z dużą dozą sarkazmu i ironii, cechowało jednocześnie zrozumienie dla niedoskonałości ludzkiej natury.

________________________

DZIAŁ ETNOLOGII:

Najciekawsze nabytki Działu Etnologii w 2019 roku

W 2019 roku zbiory Działu Etnologii powiększyły się o 378 zabytków, które w znaczny sposób uzupełniły przede wszystkim kolekcję sztuki ludowej, ale również pamiątek rodzinnych, zawodowych i społecznych, dewocjonaliów, mieszczańskiego ubioru kobiecego, mebli i sprzętów domowych, zastawy stołowej, opakowań firmowych, przedmiotów związanych z rozrywką i hobby oraz z okresem PRL. Pozyskano je w drodze zakupów, ale także przyjęto w darze.

Do najcenniejszych należą:

Rzeźba ludowa: kilkanaście figur drewnianych, polichromowanych, w większości anonimowych, wykonanych w okresie od XIX wieku do lat 40. XX wieku. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują: przedstawienie Chrystusa Upadającego pod Krzyżem z okolic Tarnowa z pocz. XX wieku, figury przyrodnich braci: św. Wojciecha i bł. Radzima Gaudentego, wykonane w 1880 roku w Kasinie Małej przez artystę ludowego Józefa Muchę, oraz XIX-wieczna rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem z postaciami ubranymi w płócienne haftowane sukienki, wykonane przez Milicę Horbacką z Krakowa w latach międzywojennych. .

Chrystus Upadające pod Krzyżem, fot. Lidia Rogowicz

Chrystus Upadające pod Krzyżem, fot. Lidia Rogowicz

Sztuka huculska: przykłady XIX-wiecznego malarstwa na szkle, sztuki snycerskiej z początku XX wieku  i wyrobów ceramicznych z przełomu XIX/XX wieku. Najbardziej interesujące to: obraz na szkle z wizerunkiem Matki Boskiej Miłosiernej, stanowiący przykład ciekawej ludowej interpretacji gotyckiej Mater Misericordiae, a także drewniany, trzyramienny, ręcznie rzeźbiony świecznik, tzw. trojka, wykonany w początkach XX wieku, oraz ceramiczna misa i kafel z charakterystycznymi scenami, wykonane ręcznie, dekorowane techniką półmajoliki, malowane, rytowane i wypalane.

Zbiór rzeźby ludowej i sztuki huculskiej pozyskano z kolekcji Władysława Horbackiego (1888–1967), kuratora szkolnego, nauczyciela matematyki, znanego krakowskiego kolekcjonera sztuki ludowej, przyjaciela Emila Zegadłowicza.

Matka Boska z Dzieciątkiem, fot. Sonia Szeląg    Nowe nabytki 60    Nowe nabytki 61
Matka Boska z Dzieciątkiem,                               Św. Wojciech, fot. Rafał Wyrwich               Bł. .Gaudenty, fot. Rafał Wyrwich
fot. Sonia Szeląg

Sztuka huculska: przykłady XIX-wiecznego malarstwa na szkle, sztuki snycerskiej z początku XX wieku  i wyrobów ceramicznych z przełomu XIX/XX wieku. Najbardziej interesujące to: obraz na szkle z wizerunkiem Matki Boskiej Miłosiernej, stanowiący przykład ciekawej ludowej interpretacji gotyckiej Mater Misericordiae, a także drewniany, trzyramienny, ręcznie rzeźbiony świecznik, tzw. trojka, wykonany w początkach XX wieku, oraz ceramiczna misa i kafel z charakterystycznymi scenami, wykonane ręcznie, dekorowane techniką półmajoliki, malowane, rytowane i wypalane.

Zbiór rzeźby ludowej i sztuki huculskiej pozyskano z kolekcji Władysława Horbackiego (1888–1967), kuratora szkolnego, nauczyciela matematyki, znanego krakowskiego kolekcjonera sztuki ludowej, przyjaciela Emila Zegadłowicza.

Nowe nabytki 62       Nowe nabytki 63        Nowe nabytki 64

Matka Boska Miłosierna, fot. Sonia Szeląg                        Świecznik, tzw. Trojka, fot. Rafał Wyrwich              Kafel huculski, fot. Rafał Wyrwich

 

Nowe nabytki 65
Misa huculska, fot. Sonia Szeląg

 

Pamiątki rodzinne, zawodowe, społeczne, a pośród nich porcelanowy talerz Polskiej Korporacji Akademickiej Silesia, pierwszej śląskiej korporacji akademickiej powstałej w dwudziestoleciu międzywojennym, największej w Polsce korporacji śląskiej i jednej z największych korporacji akademickich w Poznaniu. Założyła ją w 1922 roku grupa studentów Uniwersytetu Poznańskiego pochodzących z Górnego Śląska. W lustrze talerza umieszczone: herb organizacji na tle przemysłowego pejzażu, jej nazwa oraz stare łacińskie motto (w tłumaczeniu) „Mocnym sprzyja los”. Na odwrocie talerza widoczna jest dedykacja od kolegi, przyjaciela, z 1935 roku.

Z przedmiotów pamiątkowych wyróżnia się także komplet do wina – dzban z cynowym wiekiem oraz szklanki. Szkło zdobione jest ręcznym malunkiem przedstawiającym cyklistów, a przedmioty pochodzą z początku XX wieku z Tarnowskich Gór. Towarzystwa Cyklistów funkcjonowały na Górnym Śląsku od XIX wieku, popularyzowały wycieczki rowerowe, turystyczne wypady, a także wyjazdy do miejsc kultu.

Nowe nabytki 67      Nowe nabytki 66
Talerz pamiątkowy Polskiej Korporacji Akademickiej                       Pamiątkowy komplet do wina, fot. Lidia Rogowicz
Silesia, fot. Lidia Rogowicz

 

Przedmioty związane z dzieciństwem, wśród nich kukiełki do domowego teatrzyku wykonane ręcznie w latach 70. XX wieku oraz talerz dziecięcy porcelanowy zdobiony kalkomanią z pogrzewaczem z mosiądzu srebrzonego – wyrób fabryczny z lat 30. XX wieku. Podgrzewacze były rozpowszechnione w zamożnych domach śląskich w latach 30. i 40. XX wieku. Służyły utrzymywaniu odpowiedniej temperatury pokarmu, co zapewniała gorąca woda w metalowym wnętrzu urządzenia.

Nowe nabytki 68       Nowe nabytki 69
Talerz z podgrzewaczem, fot. Lidia Rogowicz                       Kukiełki do domowego teatrzyku, fot. Sonia Szelag                

Maszyna do szycia firmy Seidel-Neumann z jubileuszowej edycji, wykonana z okazji 25-lecia współpracy Ericha Seidla i Karla Neumanna, z widocznymi wizerunkami właścicieli obu firm oraz datą 1870–1895. Podstawa dekorowana kalkomanią oraz inkrustowana wiórami macicy perłowej.

Nowe nabytki 70       Nowe nabytki 71
Maszyna do szycia, fot. Lidia Rogowicz
________________________

DZIAŁ HISTORII:

W 2019  roku zbiory Działu Historii powiększyły się o 659 obiektów, które w znaczny sposób uzupełniły dotychczasową kolekcję. Najciekawsze z nich to lornetka z początku XX wieku, podstawa betonowa po baterii przeciwlotniczej i schron przeciwodłamkowy.

 

Nowe nabytki 72

Fot. Sonia Szeląg

  • Lornetka, najprawdopodobniej produkcji niemieckiej, bez sygnatury producenta, datowana na okres od 1901 do 1920.  Obiekt, według darczyńcy, używany był pod Górą św. Anny podczas III powstania śląskiego. Lornetka wzbogaciła kolekcję dotycząca powstań śląskich.

 

Nowe nabytki 73

Fot. Sonia Szeląg

  • Podstawa działa p-lotniczego 8,8 cm Flak 37 z okresu II wojny światowej,  wykonana z betonu z zachowanym mocowaniem. Obiekt stanowił pozostałość po niemieckiej ciężkiej baterii przeciwlotniczej  (niem. Schwer Heimat Flak batterie 203/VIII) zlokalizowanej w Gliwicach. Dokumentuje kolekcję poświęconą produkcji zbrojeniowej  w czasie II wojny światowej.

 

 

Nowe nabytki 74

Fot. Sonia Szeląg

  • Schron bierny, przeciwodłamkowy, jednoosobowy, wykonany z kotła, umocniony warstwą betonu. Obiekt pochodzi z okresu II wojny światowej, zlokalizowany był na terenie dzisiejszej KWK Wujek.  Schron uatrakcyjnił zbiór kolekcji schronów biernych i bojowych Pracowni Przemysłu Śląskiego

 

________________________

DZIAŁ SZTUKI:

  • Szkło artystyczne

Dotychczasową kolekcję szkła artystycznego wzbogaciły unikatowe szkła barokowe – kielichy i puchary bogato zdobione precyzyjnym szlifowaniem i rytowaniem, z widokami miast i sentencjami. Pochodzą z rejonu Kotliny Jeleniogórskiej, który szczyci się długą, prawie tysiącletnią tradycja szklarstwa. Szlifowane szkła barokowe dopełnia przykład szkła historyzującego z przełomu XIX/XX wieku, zdobionego farbami emaliowymi, pochodzącego ze znanej na Śląsku huty szkła Fritza Heckerta w Piechowicach.

Nowe nabytki 47    Nowe nabytki 48    Nowe nabytki 49    Nowe nabytki 50

Inny rodzaj artystycznych szkieł z przełomu XIX/XX wieku stanowią barwne szkła ze znanej i cenionej  czeskiej huty szkła MOSER (Ludwig Moser&Söhne) założonej w 1857 roku w Karlowych Warach. Huta za swoje projekty i wyroby została m.in. odznaczona medalem na Międzynarodowej Wystawie Wiedeńskiej w 1873 roku. Szkła są charakterystycznym przykładem wzornictwa tej manufaktury, opartego na grubościennych szkłach kolorowych, szlifowanych i zdobionych złoconymi ornamentami.

Nowe nabytki 51    Nowe nabytki 52    Nowe nabytki 53

  • Plakaty

W ostatnim okresie do zbiorów sztuki Muzeum Śląskiego pozyskano zestawy plakatów filmowych powstałych w latach 70. i 80. XX w. autorstwa: Jadwigi i Leszka Drzewińskich, Macieja Kałkusa, René Mulasa, Krzysztofa Nasfetera, Eugeniusza Skorwidera i Tadeusza Wilkosza. Zaprezentowane plakaty to wybór ich najbardziej znanych prac, wysoko notowanych na rynku sztuki plakatu.

 

Od lewej: L. i J. Drzewińscy Blues Brothers, 1983, Maciej Kałkus Fatalne zauroczenie, 1988, René Mulas: Drapieżca, 1976; Joe Hill, 1974; Sugarland Express, 1975

Nowe nabytki 24    Nowe nabytki 25    Nowe nabytki 26    Nowe nabytki 27    Nowe nabytki 28

Od lewej: Krzysztof Nasfeter: Avanti!, 1976; Przygody Gerarda, 1976, Eugeniusz Skorwider Mucha, 1987, Tadeusz Wilkosz Colargol i cudowna walizka, 1979

Nowe nabytki 29    Nowe nabytki 30    Nowe nabytki 31    Nowe nabytki 32

 

Wybrane prace z dziewięćdziesięciu plakatów przekazanych przez Romana Kalarusa w darze dla Muzeum Śląskiego:

 

Od lewej: Roman Kalarus 7 Międzynarodowy Festiwal Teatrów Lalek Katowice – Dzieciom, 2008; 60-lecie Szkoły Plastycznej w Katowicach, 2007; Kalarus w Galerii Krytyków Pokaz. Plakaty/Projekty z Kolekcji Krzysztofa Dydo, 2010; Kalarus w Muzeum Historii Katowic, 2016; Kino według Pythonów. Przegląd filmów grupy Monty Python, 1997

Nowe nabytki 33    Nowe nabytki 34    Nowe nabytki 35    Nowe nabytki 36    Nowe nabytki 37

Od lewej: Roman Kalarus Jan Szmatloch – Pamięć miejsca, 2007; Filmowe fascynacje Romana Kalarusa. II Katowickie Reminiscencje Filmowe, 2009; Jan Szmatloch we Wrocławiu, 2010; Para na Blusea. Ogólnopolska Konferencja Bluesowa, 2014

Nowe nabytki 38    Nowe nabytki 39   Nowe nabytki 40    Nowe nabytki 41

 

Do zbiorów sztuki Muzeum Śląskiego pozyskano również część plakatów z Biennale Plakatu Polskiego w Katowicach (od 1. do 11. edycji), wśród których znalazły się m.in. nagrodzone prace z 3., 7. i 11. edycji Biennale.

 

Od lewej: Marek Freudenreich Nie żartuj z wodą…, 1969, Zofia Szonert-Kawęcka Miesiąc Pamięci Narodowej, 1977, L. J. G. Drzewińscy Ostrzegam! (oryginał plakatu), 1984, Tomasz Bogusławski Białe małżeństwo – Tadeusz  Różewicz, Teatr Współczesny, Szczecin, 1984

Nowe nabytki 42    Nowe nabytki 43    Nowe nabytki 44    Nowe nabytki 45

 

Malarstwo

  • Portret dr. Henryka Borenioka autorstwa Stanisława Ignacego Witkiewicza (Witkacego)

Nowe nabytki 46

Dzieło to ilustruje mistrzostwo Witkacego w operowaniu techniką i warsztatem. Werystyczny, doskonale skomponowany wizerunek portretowanego artysta stworzył w technice pastelu. Artysta wykorzystał właściwości papieru, posługując się miękką kredką, kontrastowymi kolorami, dynamiczną graficzną kreską i konturem, których przeciwieństwo stanowi barwa podobrazia. Autor łącząc realistyczną formę z ekspresją przełamał tradycję, kreując rozwiązania awangardowe. Vitkacius utrwalił w swym dziele obraz jemu współczesnych oraz klimat epoki.

Portret pełen jest charakterystycznych dla Witkacego dopisków, odnoszących się do autorskiego Regulaminu Firmy Portretowej, założonej przez artystę w 1925 roku. Informują one o stanach emocjonalnych artysty i stosowanych używkach, które wpłynęły na powstanie dzieła. Przekłada się to na legendę, która towarzyszy twórczości Witkacego. Ciekawsze jest to, iż „Portret dr. Borenioka” należy do grupy dzieł modnych, powszechnie oczekiwanych i uznawanych, których posiadanie było przedmiotem dumny właścicieli. Witkiewicz tworzył  często portrety małżonków, kształtując je na zasadzie dyptyku, czyli dwóch autonomicznych części tworzących całość kompozycji. Odpowiednikiem naszego portretu jest wizerunek Hanny Boreniok. Oba wykonano z  wielką precyzją. Konterfekty dopełniają się na zasadzie przeciwieństw. Taki był też sam autor – pełen  sprzeczności. W pamiętnikach wspominał tylko portret Pani Hanny, nic nie mówiąc o wizerunku jej męża. Prezentując dzisiaj portret Borenioka na nowo odkrywamy niezwykłego artystę, który był jednym z kreatorów awangardy.

  • Prace Urszuli Broll

W ostatnim okresie Muzeum Śląskie pozyskało do zbiorów sztuki prace Urszuli Broll, które stanowią unikatową kolekcję rysunków pochodzących z okresu studiów oraz z początków działalności Grupy ST 53.

Urszula Broll (ur. 1930 Katowice) – artystka związana ze śląskim środowiskiem twórczym, absolwentka ASP w Krakowie, Wydziału Grafiki w Katowicach. Wybitna malarka, współtwórczyni neoawangardowych ugrupowań artystycznych, Grupy St 53 i Oneiron. Początkowo jej prace miały charakter abstrakcji geometrycznych. W latach 60. XX wieku pod wpływem malarstwa materii tworzy fakturowe kompozycje, stosując przy ich powstawaniu różne materiały. Związek z Andrzejem Urbanowiczem oraz powstanie Grupy Oneiron to dla artystki początek fascynacji filozofią wschodnią, buddyzmem i teoriami C.G. Junga. Od lat 80. XX wieku mieszka i pracuje w Przesiece na Dolnym Śląsku.

Nowe nabytki 54 Nowe nabytki 55 Nowe nabytki 56

Nowe nabytki 57 Nowe nabytki 58

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn