Kup bilet
Czasowa

„Był to dzień niezapomniany” – droga generała Stanisława Szeptyckiego na Górny Śląsk

#

20 czerwca 1922 roku oddziały wojska polskiego przekroczyły w rejonie Szopienic dawną granicę polsko-niemiecką, rozpoczynając, zgodnie z decyzją Rady Ambasadorów, proces obejmowania części Górnego Śląska przypadłego Polsce. Widok generała Stanisława Szeptyckiego na koniu, prowadzącego w tym dniu czoło kolumny wojskowej przez most na rzece Brynicy, stanowi jeden z najcharakterystyczniejszych wizerunków tych wydarzeń. W kolejnych miejscowościach wkraczających żołnierzy witały tłumy mieszkańców, barwne bramy triumfalne oraz przedstawiciele lokalnych władz. Generał stanowił wówczas dla Górnoślązaków symbol nowego państwa polskiego, tak wyczekiwanego przez wielu z nich. Po piętnastu latach „Polonia”, jeden z najpoczytniejszych w regionie dzienników, pisała o tym następująco: „Od owej chwili nazwisko generała Szeptyckiego wyryte jest trwale w pamięci i sercu każdego Polaka na Górnym Śląsku”. Sam generał wspominał wówczas te wydarzenia z nostalgią: „Był to dzień niezapomniany. […] Życzę Śląskowi wszystkiego najlepszego i zawsze niezmiernie się cieszę, gdy dochodzą mnie stamtąd pomyślne wieści”.
Pomimo silnych, pozytywnych emocji związanych z gen. Szeptyckim, któremu zawdzięczamy przyłączenie Śląska do Polski, jego biografia zachowała się w naszej historycznej świadomości w niewielkim stopniu. Poza Górnym Śląskiem wiedza na jego temat nie jest zbyt duża. W setną rocznicę tych pamiętnych wydarzeń chcemy przypomnieć postać generała Stanisława Szeptyckiego, jednego z najważniejszych dowódców wojskowych okresu tworzenia niepodległej Polski. Osoby, którą w wielu kręgach zapamiętano jako stanowczego dowódcę, ceniącego honor i obowiązkowość, jak również przeciwnika nieuczciwości oraz nieformalnych rozgrywek politycznych. Dowodem tego może być jego dwukrotne wystąpienie w obronie legalnej władzy w momencie zamachu wojskowego (zamach gen. Januszajtisa 1919 i przewrót majowy 1926). Równocześnie z wojskową stanowczością zapamiętano jego życzliwość dla ludzi oraz chęci niesienia pomocy. Marian Romeyko, oficer wojska polskiego, wspominał go następującymi słowami: „Szeptycki należał do oryginalnych i wymierających już postaci XIX wieku, całkowicie oddanych powołaniu żołnierskiemu”.
Narracja wystawy prezentuje dwie równolegle rozwijające się płaszczyzny życia Stanisława Szeptyckiego: prywatną oraz wojskową. Ekspozycję uzupełnia zbiór obiektów związanych z górnośląskimi wydarzeniami 1922 roku, w którym najważniejsza jest pamiątkowa szabla ofiarowana generałowi przez władze województwa śląskiego. Odtworzenie drogi generała Szeptyckiego na Górny Śląsk oraz atmosfery towarzyszącej przyłączeniu Górnego Śląska do Polski umożliwiły liczne artefakty pochodzące ze zbiorów Archiwum Szeptyckich, będącego własnością Fundacji Rodu Szeptyckich, oraz Muzeum Śląskiego w Katowicach.

 

  • Kuratorzy: Piotr Rygus, Bartosz Wesołowski
  • 16.06.2022 – 30.09.2022
  • Muzeum Śląskie w Katowicach, ul. T. Dobrowolskiego 1

Wystawa została objęta honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Jakuba Chełstowskiego .

„Był to dzień niezapomniany” – droga generała Stanisława Szeptyckiego na Górny Śląsk

Program oprowadzań kuratorskich towarzyszących wystawie:

  • 18 czerwca / sobota / godz. 11.30 // KUP BILET
    Uchodźcy górnośląscy w latach 1921-1922
    Oprowadza: dr Paweł Parys

Wystawa o gen. Stanisławie Szeptyckim, postaci niezwykle ważnej dla przejęcia części Górnego Śląska przez Polskę, skłania do wielowątkowego zastanowienia się nad ówczesną sytuacją na Górnym Śląsku, po okresie powstań i plebiscytu. Jednym z nich jest zagadnienie uchodźców w latach 1921–1922. Zjawisko to objęło ok. 60 tysięcy osób (w samym czerwcu 1922 roku ok. 20 tys.), które głównie na skutek niemieckiego terroru zmuszone zostały do opuszczenia swoich domów i przeniesienia się do województwa śląskiego. Na temat składają się takie wątki, jak: ruch migracyjny w latach 1921–1922, sprzedaż mieszkań, gospodarstw, sprawa rent i zapomóg dla uchodźców, exodus polskich elit (księży, lekarzy i nauczycieli), próby powrotów i ich fiaska, miejsca koncentracji uchodźców czy formy pomocy świadczone na ich rzecz. Kwestia uchodźców znalazła odzwierciedlenie w ówczesnej prasie, na której oparto powyższe rozważania.

 

  • 25 czerwca / sobota / godz. 11.30 // KUP BILET
    Objęcie Górnego Śląska w 1922 roku
    Oprowadza: Bartosz Wesołowski

Wystawa o generale Stanisławie Szeptyckim jest doskonałym pretekstem do pokazania, jak przebiegał proces obejmowania Górnego Śląska w 1922 roku. Sam generał bowiem stał na czele wojsk polskich wkraczających do śląskich miejscowości. Obejmowanie przyznanych Polsce i Niemcom terenów odbywało się według ustalonych wcześniej zasad. Wydarzenia te miały bardzo uroczysty charakter i były szeroko komentowane przez ówczesną prasę. W naszych rozważaniach skupimy się na opisywanych zagadnieniach.

 

  • 2 lipca / sobota / godz. 11.30 // KUP BILET
    Przemysł Górnego Śląska w obliczu podziału regionu w 1922 roku
    Oprowadza: Piotr Rygus

W dotychczasowym spojrzeniu na wydarzenia związane z 1922 rokiem na Górnym Śląsku kwestie przemysłowe traktowane były zazwyczaj skrótowo. Ograniczano się jedynie do ogólnych danych statystycznych dotyczących możliwości produkcyjnych zakładów przypadających Polsce oraz pozostających w Niemczech. Tymczasem był to bardzo ważny okres związany z negocjacjami, zmianami właścicielskimi oraz dostosowaniem zasad funkcjonowania zakładów w warunkach wymuszonych podziałem. Istotną kwestią były także starania prowadzące do poprawy bezpieczeństwa pracy w górnictwie, wywołane przez dwa zapomniane wypadki zbiorowe mające miejsce na początku roku.

  • Muzeum Śląskie w Katowicach ul. T. Dobrowolskiego 1
  • Typ wystawy: Czasowa
  • Kurator wystawy:
    Piotr Rygus
  • Historyk, absolwent Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Autor opracowań książkowych: Chorzów między wojnami. Opowieść o życiu miasta 1922–1939, Zarys historyczny hutnictwa cynku na Górnym Śląsku w latach 1798–1980 oraz współautor książek: Czarna pamięć – górnicze miejsca pamięci oraz Kopalnie i huty Katowic. Ponadto publikował artykuły dotyczące m.in. historii przemysłu górnośląskiego, dziejów regionalnego muzealnictwa oraz samorządu terytorialnego.
  • Kurator wystawy:
    Bartosz Wesłowski
  • Adiunkt w dziale historii Muzeum Śląskiego w Katowicach. Absolwent historii Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn