Kup bilet
Stała

Światło historii. Górny Śląsk na przestrzeni dziejów

#
  • Ulgowy :od 16 zł
  • Normalny :od 24 zł
  • Muzeum Śląskie w Katowicach
    ul. T. Dobrowolskiego 1
  • zobacz na mapie
  • Typ wystawy: Stała
  • Kurator wystawy:
    Jarosław Racięski
  • Historyk, muzealnik. W Muzeum Śląskim pracuje od 1985 r. Kierownik Działu Historii. Autor i współautor ponad 50 wystaw, wyróżniany i nagradzany w ogólnopolskich konkursach na najciekawsze wydarzenie muzealne. Kurator wystawy stałej o historii Górnego Śląska Światło historii. Autor licznych publikacji, m.in. Angielsko-polskiego i polsko-angielskiego słownika bronioznawstwa historycznego i Encyklopedii Dzikiego Zachodu.
  • Kurator wystawy:
    Krystyna Pieronkiewicz‑Pieczko
  • Absolwentka Uniwersytetu Łódzkiego (1984) i podyplomowych studiów muzeologicznych na Uniwersytecie Jagiellońskim (1990). Kierownik Działu Etnologii Muzeum Śląskiego, starszy kustosz. Organizatorka i uczestniczka etnograficznych badań terenowych nad dziedzictwem kulturowym Górnego Śląska. Autorka i współautorka kilkudziesięciu wystaw czasowych nagradzanych w wojewódzkich i ogólnopolskich edycjach konkursu „Wydarzenie muzealne roku”. Autorka i współautorka wielu publikacji (m.in. katalogu zbiorów, katalogów wystaw, monografii gminy Wilamowice) oraz kilkudziesięciu artykułów. Konsultant merytoryczny projektów etnograficznych. Odznaczona brązowym Krzyżem Zasługi.

Wystawa stała „Światło historii. Górny Śląsk na przestrzeni dziejów”, udostępniona publiczności 26 czerwca 2016 roku podczas Festiwalu Otwarcia nowej siedziby Muzeum Śląskiego, to opowieść o Górnym Śląsku od czasów najdawniejszych do przełomu ustrojowego 1989 roku. Zwiedzający oglądają ją w miejscu dawnej kopalni Katowice, która przez blisko 200 lat była świadkiem i uczestnikiem historii. Wchodząc do symbolicznej przestrzeni kopalni, podążają szlakiem wytyczonym historią, a tytułowe lux ex Silesia oświetla węzłowe zagadnienia i wydarzenia, które zdeterminowały dzieje Górnego Śląska. Oczywiście pokazanie całego bogactwa zdarzeń, problemów i zakrętów historii tej ziemi było praktycznie niemożliwe na stosunkowo niewielkiej przestrzeni, jaką dysponowaliśmy. Dlatego też podstawową część ekspozycji poświęciliśmy obliczu Górnego Śląska, które ukształtowało się w wyniku industrializacji – symbolem jej początku jest maszyna parowa uruchomiona w 1788 roku w Tarnowskich Górach – jako pierwsza w kontynentalnej Europie! Wydarzenie to zdeterminowało charakter śląskiej ziemi, przynosząc diametralny przełom w wielu dziedzinach życia – społeczno‑ narodowościowy, obyczajowy i urbanistyczny.

Wejście na wystawę jest hołdem dla miejsca, w którym została zorganizowana. Prowadzi bowiem przez bramę kopalni Katowice, zrekonstruowaną na podstawie zdjęć z 4 czerwca 1989 roku – dnia, który uznano za początek przeobrażeń politycznych, przemysłowych i ekonomicznych po raz kolejny zmieniających oblicze regionu. Podzieliliśmy ekspozycję na dziewiętnaście przestrzeni, w których zaprezentowaliśmy poszczególne problemy. Na wystawę wchodzi się przez markownię, dalej znajdują się części poświęcone dziejom najdawniejszym, gdzie poznajemy dawny Śląsk i jego kolejnych władców, oraz rozwojowi osadnictwa, dzięki któremu śląska ziemia mogła się stać pomostem między Wschodem a Zachodem, miejscem rozkwitu życia kulturalnego i umysłowego.

Następnym etapem jest zwiedzanie pałacu, w którym jako światowa nowinka pojawiła się maszyna parowa, zapowiedź przełomu myślowego i kolejnego rozdziału śląskiej historii – industrializacji, siły napędowej nowych zmian. W dalszych częściach zwiedzający mierzą się z zagadnieniem skomplikowanej śląskiej tożsamości, są świadkami budzenia się polskiej świadomości narodowej, zapoznają się z galerią wybitnych Górnoślązaków oraz z wydarzeniami z okresu powstań śląskich i plebiscytu, lat międzywojennych po obu stronach granicy i II wojny światowej, podczas której włączono Górny Śląsk do III Rzeszy, co zapoczątkowało nowe problemy. Ścieżkę powojennych losów wytyczają kolejne ważne etapy, takie jak tragedia górnośląska, fikcja komunizmu, zmiany społeczne i demograficzne, czas Solidarności, stan wojenny i tragedia kopalni Wujek, a wreszcie schyłek PRL‑ u.

Wystawa kończy się prezentacją superszybkiego procesora przemysłowego opracowanego w Bytomiu i pytaniem, czy odegra on taką rolę jak o 200 lat wcześniejsza maszyna parowa i czy nowe technologie ponownie zmienią rzeczywistość Górnego Śląska.

Nośnikiem podstawowych informacji jest ponad 800 oryginalnych eksponatów, plansze i oprawa scenograficzna. Nie bez znaczenia jest również multimedialny aspekt wystawy: na dotykowych monitorach zaprezentowano dodatkowe treści z odniesieniami bibliograficznymi, a na  komponowanych w przestrzeń wystawy ekranach można obejrzeć filmy dokumentalne i osiemnaście obrazów zrealizowanych specjalnie z myślą o wystawie zarówno przy użyciu tradycyjnych technologii (w tym animowanych), jak i w niezwykle wymagającej dla twórców, ale atrakcyjnej dla widza technice Pepper’s Ghost.

Teksty na planszach i podpisach pod eksponatami zaprezentowaliśmy w trzech językach: polskim, niemieckim i angielskim, treściom wyświetlanym na ekranach dotykowych towarzyszą dodatkowo nagrania w gwarze śląskiej. Pomyśleliśmy także o wydzielenie specjalnej strefy przeznaczonej dla dzieci i młodzieży – można się tu sprawdzić w grach edukacyjnych o różnym stopniu trudności albo obejrzeć filmy animowane o śląskich strachach, heksach i podciepach. Aranżacja przestrzeni sprzyja także prowadzeniu rozmaitych zajęć edukacyjnych.

Scenariusz wystawy został wyłoniony w drodze konkursu. Wygrał projekt katowickiej firmy Adventure, której powierzono dalsze opracowanie całościowej koncepcji. Treści merytoryczne są dziełem grupy historyków uniwersyteckich pracujących pod kierunkiem dr. hab. Lecha  Krzyżanowskiego i współpracujących z historykami, etnologami i archeologami z Muzeum Śląskiego. Autorem projektu scenografii jest Michał Urban, a reżyserią wystawy zajął się Łukasz Czuj. Przed przystąpieniem do realizacji scenariusz został zrecenzowany przez grono naukowców specjalizujących się w dziejach Śląska.

Jest to pierwsza ekspozycja tak obszernie prezentująca niezwykle skomplikowaną historię Górnego Śląska bez pomijania spraw drażliwych i bolesnych, takich jak niemieckie dziedzictwo kulturowe i społeczne, dylematy towarzyszące plebiscytowi, przymusowa służba Górnoślązaków w Wehrmachcie i wiele innych. Pokazuje też specyfikę pogranicza jako tygla kultur, narodowości i religii, sprzyjającego z jednej strony definiowaniu własnej tożsamości, a z drugiej rodzeniu się groźnych podziałów. „Światło historii” jest też – co zaakcentował w wykładzie inauguracyjnym prof. dr hab. Robert Traba – jedyną wystawą w Polsce tak szeroko pokazującą historię regionalną.

Wystawę, której na Górnym Śląsku oczekiwano z ogromnym  zainteresowaniem i którą jeszcze przed powstaniem szeroko komentowano, w pierwszym roku istnienia obejrzało ok. 200 tysięcy osób. Bez przesady można powiedzieć, że nie tylko odgrywa ona ogromną rolę edukacyjną, ale też inspiruje do podejmowania różnych działań na szczeblu lokalnym, stanowiąc wzór do naśladowania. Stała się też jedną z atrakcji miasta. Jest największą, a zarazem najnowocześniejszą wystawą na Śląsku i o Śląsku i jedną z czołowych wystaw historycznych w polskich muzeach.

Kuratorzy wystawy: Jarosław Racięski, Krystyna Pieronkiewicz‑Pieczko

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn
Kup bilet