Dużym sukcesem jest nie tylko pozyskanie środków ministerialnych, ale również fakt, że wniosek złożony przez Muzeum Śląskie został oceniony najwyżej spośród wszystkich przyjętych projektów. Przejęcie spuścizny Józefa Szajny – w tym wykupienie cennych depozytów – pozwala kontynuować proces rozszerzania największej w Polsce i na świecie kolekcji dzieł artysty, liczącej obecnie około 580 obiektów.

Józef Szajna: między traumą a nadzieją

Józef Szajna (1922–2008) to jeden z najwybitniejszych artystów XX wieku. Jego droga życiowa i twórcza była naznaczona dramatycznymi doświadczeniami II wojny światowej – jako więzień obozów KL Auschwitz i Buchenwald, stał się naocznym świadkiem „apokalipsy naszych czasów”.

Jednak to, co czyni Szajnę artystą wyjątkowym, to fakt, że potrafił on przekuć traumatyczne przeżycia w uniwersalne przesłanie humanistyczne. Jego sztuka nie jest tylko wspomnieniem przeszłości; to aktualna przestroga i dialog o wartości ludzkiego życia. Szajna stworzył tzw. sztukę totalną, w której granice między malarstwem, grafiką, rzeźbą a teatrem się zacierają.

Najważniejsze dzieła w kolekcji

Przestroga zawarta w dziełach sztuki Szajny ma charakter aktualnych problemów ogólnoludzkich. Materialne przejawy w jego twórczości wywodzące się z traumatycznych przeżyć, pozwalają rozwijać podejmowany przez Muzeum dialog z młodym odbiorcą. W tym kontekście pośród prac planowanych do zakupu szczególnie ważne są następujące dzieła:

• „Drang nach Osten – Drang nach Westen” 1987;
• „Drang nach Osten – Drang nach Westen”1989;
• „Ostatnia stacja” 1996;
• rysunki z cyklu: „Leżę tutaj ukrzyżowany”1992;
• „Oświęcim I”1985;
• „Apel”,
• „Kopiec. Akcja”.

W nowej kolekcji znajdziemy prace wykonane techniką asamblażu (m.in. „Widok” i „Za ścianą”). Szajna tworzył je ze zniszczonych materii, przedmiotów codziennych, które straciły swoją pierwotną funkcję. Łącząc je w nową całość, artysta pokazywał, że z ruin i zapomnienia można wydobyć nową wartość. Prace te nawiązują do znanych już z muzealnych zbiorów dzieł, jak „Czerwona rękawiczka”, tworząc z nimi fascynującą, spójną całość.

Kluczowym elementem ikonicznym w teatrze i sztuce Szajny stała się sylweta. Jest ona rozumiana jako pustka po człowieku, ślad po tym, co bezpowrotnie przeminęło. Wielokrotne powtarzanie tego znaku w pracach takich jak „Mrowisko” czy „Sylwety” podkreśla kluczową ideę artysty: „Człowiek jako najwyższa wartość i źródło formy”.

W zbiorach Muzeum Śląskiego znajduje się m.in. spektakularna instalacja „Reminiscencje” oraz projekty do słynnej „Repliki”, które stanowią dowód na niezwykłą siłę plastycznego języka Józefa Szajny.

Zapraszamy do odkrywania tej twórczości, która wciąż pozostaje aktualnym komentarzem do kondycji ludzkiej.