18 marca 2026 roku na Zamku Królewskim w Warszawie podczas uroczystej Gali wręczono XXVII Nagrodę im. prof. Aleksandra Gieysztora. Tym prestiżowym wyróżnieniem uhonorowana została prof. Ewa Chojecka za zaangażowanie w ochronę i popularyzację dziedzictwa kulturowego Górnego Śląska oraz budowanie dialogu międzykulturowego.

Wybitna historyczka sztuki została uhonorowana najważniejszym wyróżnieniem przyznawanym za działania na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego w Polsce. Jest pierwszą Górnoślązaczką wśród laureatów tej prestiżowej nagrody.

Kapituła Nagrody im. prof. Aleksandra Gieysztora, pod przewodnictwem prof. Jacka Purchli doceniła działalność Pani Prof. Ewy Chojeckiej podkreślając, że jej zaangażowanie w ochronę dóbr kultury i ich popularyzację może przyczynić się do budowania społeczeństwa opartego na szacunku i otwartości oraz integracji środowisk reprezentujących odległe czasem perspektywy.

Wczoraj podczas uroczystości na Zamku Królewskim w Warszawie prof. Ewie Chojeckiej wręczono adres gratulacyjny od zespołu Muzeum Śląskiego w Katowicach. Jak podkreślił dr Łukasz Galusek, dyrektor instytucji – Jeszcze parę dekad temu uważano, że na Śląsku nie ma wartościowej sztuki ani dziedzictwa godnego uwagi. Pani Profesor poświęciła całą swoją energię na odtrucie nas z ołowicy takich stereotypów. Na otwarcie nam oczu na to, co jest na Śląsku najcenniejsze. To przede wszystkim dziedzictwo nowoczesności z jej niebywałą dynamiką i wieloma odcieniami. Od dziewiętnastowiecznej wielkiej industrii, poprzez wybitny międzywojenny modernizm, po nowoczesność socjalistyczną, z której jako jedna z pierwszych zaczęła zdejmować łuski krzywdzących etykiet. Pani Profesor dowiodła nam, że niezwykłość śląskiego dziedzictwa widać dopiero na szerszym europejskim tle. – Bo nie da się go sprowadzić do jednej formuły albo pojedynczego tonu. Bo jest polifoniczne z zasady i europejskie z natury – dodawał dyrektor Galusek.

Prof. Chojecka jest nestorką górnośląskich historyków sztuki. Była również zaangażowana w działania na rzecz restytucji Muzeum Śląskiego. W latach 80. należała do obywatelskiego komitetu, który upomniał się o tę instytucję i doprowadził do jej przywrócenia. W późniejszych latach zasiadała także w radzie naszego muzeum. Summą badań prof. Chojeckiej i jej katowickiego zespołu jest „Sztuka Górnego Śląska” wydana przez Muzeum Śląskie. Łamiąc stereotypy, książka ta dała całościowy i obiektywny obraz dziedzictwa naszego regionu, niezależny od polityki czy upodobań narodowych.

Patrząc na temat ochrony dziedzictwa kulturowego z perspektywy XXI wieku oraz własnego wieloletniego doświadczenia zawodowego, można odnieść wrażenie, że znajdujemy się raczej w procesie dochodzenia do rozumienia dziedzictwa, niż w stanie jego ostatecznego zdefiniowania. Każde pokolenie ma swój obraz świata, który się zmienia wraz z nowym pokoleniem. To co my traktujemy dzisiaj jako nasze dziedzictwo nie zawsze było nim w oczach poprzednich pokoleń. Jednocześnie pojawiają się nowe obiekty i nowe obszary refleksji, które dopiero z czasem zaczynają być postrzegane jako wartościowe kulturowo. Dobrym przykładem są dawne maszyny parowe. Współcześnie zaczynają one funkcjonować nie tylko jako relikty techniki, lecz także jako artefakty kultury i swoiste dzieła sztuki. W takim ujęciu historia sztuki przekracza swoje tradycyjne granice i wchodzi w obszar myślenia inżynieryjnego. To właśnie na styku tych pozornie nieprzystawalnych elementów: sztuki, technologii, historii i inżynierii, rodzi się nowe rozumienie dziedzictwa. Z takich połączeń można budować przyszłość refleksji nad przyszłością dziedzictwa kulturowego. Warto więc patrzeć na nie jako na dynamiczny proces kolejnych etapów interpretacji, w którym każda epoka odkrywa w przeszłości nowe znaczenia. Mam poczucie, że jesteśmy w drodze, dziedzictwo nie jest jedynie tym, co zostało odziedziczone, lecz także tym, co kolejne pokolenia uznają za warte zachowania i przekazania dalej – powiedziała prof. Ewa Chojecka.

Nagroda im. Aleksandra Gieysztora przyznawana jest osobom i instytucjom szczególnie zasłużonym dla ochrony i promocji polskiego dziedzictwa kulturowego. Pierwszym laureatem był Jerzy Waldorff i jego inicjatywa ochrony Starych Powązek. Później uhonorowani zostali m.in. Krzysztof i Elżbieta Pendereccy, Krystyna Zachwatowicz i Andrzej Wajda, prof. Norman Davies, Anda Rottenberg oraz prof. Andrzej Rottermund, długoletni dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie. Laureaci nagrody Gieysztora to grono najznamienitszych postaci polskiej kultury.